Giáo án NLS Kinh tế pháp luật 10 kết nối Bài 21: Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

NV 1: Chức năng của Quốc hội

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc nhóm, đọc thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi:

Nhóm 1, 5: Tìm hiểu chức năng lập hiến, lập pháp

GV yêu cầu HS đọc các thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi:

1/ Quốc hội đã thực hiện chức năng lập pháp như thế nào trong kì họp thứ 9 Quốc hội khoá XIV?

2/ Chức năng lập hiến, lập pháp của Quốc hội được biểu hiện như thế nào?

Nhóm 3, 4: Tìm hiểu chức năng quyết định các vấn đế quan trọng của đất nước

- GV yêu cầu HS đọc các thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi:

1/ Trong nhiệm kì Quốc hội khoá XIV, Quốc hội đã quyết định những vấn đề quan trọng nào của đất nước?

2/ Theo em, Quốc hội có quyền quyết định những vấn đề nào để thực hiện chức năng của mình? Nêu ví dụ minh hoạ.

Nhóm 2, 6: Tìm hiểu Chức năng giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước

- GV yêu cẩu HS làm việc cá nhân, đọc các thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi: Theo em, tại sao hoạt động của Nhà nước cần có sự giám sát của Quốc hội?

- GV hướng dẫn các nhóm sử dụng thiết bị số truy cập công cụ AI tạo sinh (ChatGPT/Gemini), sử dụng câu lệnh (prompt): "Dựa trên Hiến pháp Việt Nam, hãy tóm tắt ngắn gọn 3 chức năng chính của Quốc hội bằng ngôn ngữ dễ hiểu cho học sinh lớp 10, mỗi chức năng kèm 1 ví dụ thực tế".

- Ngay sau khi nhận kết quả từ AI, GV lưu ý HS trong nhóm phải sử dụng SGK và truy cập Cổng TTĐT Chính phủ để đối chiếu, đánh giá tính chính xác của AI, loại bỏ thông tin sai lệch/ảo trước khi ghi chép ra bảng nhóm.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc SGK, tìm câu trả lời.

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV chỉ định hoặc lấy tinh thần xung phong trả lời câu hỏi của các HS.

- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. 

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức và ghi bảng.

1. Quốc hội

a. Chức năng của Quốc hội

* Chức năng lập hiến, lập pháp

- Quốc hội là cơ quan thực hiện quyển lập hiến và quyền lập pháp. Quyển lập hiến là quyền làm Hiến pháp bao gồm có sừa đồi, bồ sung Hiến pháp hoặc làm Hiến pháp mới. Quyền lập pháp lả quyen làm luật, xây dựng luật và ban hành những vàn bản luật được áp dụng trên tất cả các lĩnh vực cùa đời sống xã hội.

* Chức năng quyết định các vấn đế quan trọng của đất nước

Quốc hội có quyền quyết định những mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội: những vấn đề liên quan đến việc xây dựng, phát triển nhà nước và nâng cao đời sống của nhân dân; những vấn đề đối nội, đối ngoại và quốc phòng, an ninh của đất nước.

* Chức năng giám sát tối cao đối với các hoạt động của Nhà nước

Quốc hội giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội và giám sát tối cao hoạt động của các cơ quan, thiết chế chinh trị do Quốc hội thành lập trong bộ máy nhà nước.

- [6.2.NC1a]: Phát triển các ứng dụng AI tùy chỉnh để giải quyết các

vấn đề cụ thể.

- [6.3.NC1a]: Đánh giá được độ chính xác và tin cậy của các hệ thống AI.

- GV nhận xét và chốt kiến thức:

Chức năng lập pháp, hiến pháp

1/ Quốc hội khoá XIV đã thực hiện chức năng lập pháp bằng việc thông qua 10 luật (Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Quốc hội; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xây dựng; Luật Đầu tư (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Đê điều; Luật Doanh nghiệp (sửa đổi); Luật Hoà giải, đối thoại tại toà án; Luật Thanh niên (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giám định tư pháp) tại kì họp thứ 9.

2/ Chức năng lập hiến của Quốc hội được biểu hiện thông qua hoạt động soạn thảo, sửa đổi, bổ sung, thông qua, ban hành Hiến pháp.

Ví dụ: Quốc hội ban hành Hiến pháp năm 1992, Hiến pháp năm 2013.

Chức năng lập pháp của Quốc hội được biểu hiện thông qua hoạt động lập chương trình xây dựng, soạn thảo, thẩm tra, lấy ý kiến, thông qua, ban hành các văn bản luật.

Ví dụ: Quốc hội ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Chức năng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

1/ Trong nhiệm kì Quốc hội khoá XIV, Quốc hội đã quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước như: dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành; dự án xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía đông giai đoạn 2017 - 2020; đề án tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030,...

2/ Để thực hiện chức năng của mình, Quốc hội có quyền quyết định các vấn đề như: Quyết định mục tiêu, chỉ tiêu, chính sách, nhiệm vụ cơ bản phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; Quyết định chính sách cơ bản về tài chính, tiền tệ quốc gia; quy định, sửa đổi hoặc bãi bỏ các loại thuế; quyết định phân chia các khoản thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; quyết định mức giới hạn an toàn nợ quốc gia, nợ công, nợ Chính phủ; quyết định dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách trung ương, phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước; Quyết định chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo của Nhà nước; Quy định tổ chức và hoạt động của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Hội đồng bầu cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước, chính quyền địa phương và cơ quan khác do Quốc hội thành lập; Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội, Uỷ viên Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng dân tộc, Chủ nhiệm Uỷ ban của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia, Tổng Kiểm toán nhà nước, người đứng đầu cơ quan khác do Quốc hội thành lập; phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và thành viên khác của Chính phủ, Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao; phê chuẩn danh sách thành viên Hội đồng quốc phòng và an ninh, Hội đồng bầu cử quốc gia; Bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn; Quyết định thành lập, bãi bỏ Bộ, cơ quan ngang Bộ của Chính phủ; thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; thành lập, bãi bỏ cơ quan khác theo quy định của Hiến pháp và luật; Bãi bỏ văn bản của Chủ tịch nước, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trái với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội; Quyết định đại xá; Quy định hàm, cấp trong lực lượng vũ trang nhân dân, hàm, cấp ngoại giao và những hàm, cấp nhà nước khác; quy định huân chương, huy chương và danh hiệu vinh dự nhà nước; Quyết định vấn đề chiến tranh và hoà bình; quy định về tình trạng khẩn cấp, các biện pháp đặc biệt khác bảo đảm quốc phòng và an ninh quốc gia; Quyết định chính sách cơ bản về đối ngoại; phê chuẩn, quyết định gia nhập hoặc chấm dứt hiệu lực của điều ước quốc tế liên quan đến chiến tranh, hoà bình, chủ quyền quốc gia, tư cách thành viên của Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại các tổ chức quốc tế và khu vực quan trọng, các điều ước quốc tế về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân và điều ước quốc tế khác trái với luật, nghị quyết của Quốc hội; Quyết định trưng cầu ý dân.

Ví dụ: Chủ tịch Quốc hội kí ban hành Nghị quyết số 1271/NQ-UBTVQH14 năm 2021 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội về việc sử dụng nguồn tiết kiệm chi và kinh phí còn lại của ngân sách Trung ương năm 2020. Theo đó, Uỷ ban thường vụ Quốc hội quyết nghị sử dụng 12 100 tỉ đồng nguồn tiết kiệm chi năm 2020 để mua vắc-xin phòng dịch COVID-19. Theo Nghị quyết này, Uỷ ban thường vụ Quốc hội giao Chính phủ chỉ đạo các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương triển khai thực hiện nhanh chóng, kịp thời việc mua sắm vắc-xin phòng chống dịch COVID-19, đảm bảo hiệu quả, an toàn cho người dân và toàn xã hội.

Chức năng giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước

Quốc hội cần giám sát hoạt động của Nhà nước để đảm bảo các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong bộ máy nhà nước hoạt động đúng quy định của Hiến pháp và pháp luật, thực hiện tốt trách nhiệm của mình; đảm bảo lợi ích của nhân dân và đất nước; kịp thời phát hiện và ngăn chặn các sai phạm không mong muốn,...

NV2: Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Quốc hội

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cấu HS làm việc cá nhân, quan sát sơ đổ, đọc các thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi: Theo em, có thế thay đổi vị trí của các thành phần trong sơ đồ trên được không? Vì sao?

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, đọc các thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi:

1/ Em hãy cho biết, kì họp của Quốc hội có phải là hình thức hoạt động của Quốc hội không? Vì sao?

2/ Nêu các hình thức hoạt động của Quốc hội mà em biết.

- GV yêu cầu HS dùng điện thoại truy cập Google, sử dụng từ khóa "Cơ cấu tổ chức Quốc hội khóa XV" để lấy hình ảnh hoặc bài viết mới nhất từ website Quochoi.vn minh họa trực quan.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin SGK và tìm câu trả lời.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS trả lời câu hỏi. Các HS khác nhận xét, góp ý.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét và kết luận: 

Cơ cấu tổ chức

Quốc hội có cơ cấu tổ chức được quy định tại Hiến pháp năm 2013 và Luật Tồ chức Quốc hội năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020). Mỗi cơ quan, cá nhân trong Quốc hội giữ một vị trí, vai trò riêng và nó được thề hiện rõ trên sơ đố, vì vậy chúng ta không thể tự ý thay đổi vị trí các thành phần trong sơ đổ.

Hình thức hoạt động của Quốc hội

1/ Kì họp là một hình thức hoạt động của Quốc hội. Kì họp là nơi biểu hiện trực tiếp và tập trung nhất quyến lực nhà nước của cơ quan đại biểu cao nhất, cơ quan quyến lực nhà nước cao nhất; nơi thể hiện trí tuệ tập thể của đại biếu Quốc hội. Tại kì họp, Quốc hội thực hiện đẩy đủ các chức năng lập hiến, lập pháp, thảo luận dân chủ và quyết định những vấn đẽ quan trọng của đất nước, thực hiện quyến giám sát tối cao đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước.

2/ Các hình thức hoạt động của Quốc hội: kì họp Quốc hội, phiên họp Quốc hội, cuộc họp Quốc hội.

b. Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Quốc hội

* Cơ cấu tổ chức của Quốc hội

Cơ cấu tổ chức của Quốc hội gồm: Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, các uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và các cơ quan giúp việc cùa Quốc hội. Mỗi cơ quan có cơ cấu tổ chức riêng và hoạt động để thực hiện những nhiệm vụ theo luật định.

* Hình thức hoạt động của Quốc hội

Quốc hội tổ chức các kì họp công khai, làm việc theo chế độ hội nghị và quyết định theo đa số. Trong trường hợp cần thiết. Quốc hội quyết định họp kín.

Quốc hội họp thường lệ mỗi năm hai kì. Trượng hợp Chủ tịch nước, uỷ ban thường vụ Quốc hội, Thủ tướng Chình phủ hoặc ít nhất một phần ba tồng số đại biểu Quốc hội yêu cầu thì Quốc hội họp bất thường.

Nhiệm vụ 1: Chức năng của Chính phủ

Bước 1 : GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, đọc các thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi: 

1/ Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 80/2017/NĐ-CP thể hiện chức năng gì? 

2/ Vì sao Chính phủ phải báo cáo với Quốc hội ở phiên họp, kì họp của Quốc hội?

3/ Chức năng hành pháp của Chính phủ là gì? Vì sao Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin SGK và tìm câu trả lời.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS trả lời câu hỏi. Các HS khác nhận xét, góp ý.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét và chốt kiến thức:

1/ Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 80/2017/NĐ-CP thể hiện chức năng hành pháp của Chính phủ.

2/ Chính phủ phải báo cáo với Quốc hội ở phiên họp, kì họp của Quốc hội vì Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, chịu sự giám sát cùa Quốc hội.

3/ Chính phủ tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của ưỷ ban thường vụ Quốc hội. Chức năng hành pháp của Chính phủ được thể hiện qua các phương diện như: để xuất, xây dựng chính sách vĩ mô, đế xuất định hướng phát triển kinh tế - xã hội, để xuất dự thảo luật trình Quốc hội; ban hành chính sách, kế hoạch cụ thể theo thẩm quyển, ban hành các văn bản dưới luật để thực thi các chủ trương, chính sách, văn bản do Quốc hội ban hành; tổ chức thực hiện pháp luật; thiết lập trật tự hành chính, thống nhất quản lí nền hành chính quốc gia trên cơ sở quy định của pháp luật,...

Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội vi Chính phủ do Quốc hội bấu ra, chịu sự giám sát của Quốc hội.

- GV chốt lại kiến thức và ghi bảng.

3. Chính phủ

a. Chức năng của Chính phủ

- Chính phủ thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành cùa Quốc hội. 

- Chức năng hành pháp cùa Chính phủ được thể hiện ở các mặt sau: đề xuất, xây dựng chiến lược quy hoạch, kế hoạch, chính sách và các chương trình dự án trính Quốc hội, ủy ban thường vụ Quốc hội; trình dự án luật, dự án ngân sách nhà nước trước Quốc hội; trình dự án pháp lệnh trước ủy ban thường vụ Quốc hội; ban hành chính sách, kế hoạch cụ thể theo thẩm quyền, ban hành các văn bản dưới luật đề tổ chức thực thi các chủ trương, chính sách, văn bản do Quốc hội ban hành; tồ chức thực hiện pháp luật; thống nhất quản lí về kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, môi trường, truyền thông, đối ngoại, quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; thống nhất quản lí nền hành chính quốc gia trên cơ sở quy định cùa pháp luật,...

Nhiệm vụ 2: Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Chính phủ

Bước 1 : GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, quan sát sơ đổ trong SGK và trả lời câu hỏi: Dựa vào sơ đồ 2, em hãy trình bày cơ cấu tổ chức của Chính phủ. Kể tên các bộ và cơ quan ngang bộ của nước ta hiện nay.

- GV yêu cầu HS dùng điện thoại, áp dụng kĩ thuật tìm kiếm trên trang "chinhphu.vn" để kể tên chính xác 18 Bộ và 4 Cơ quan ngang Bộ hiện nay của Việt Nam.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin SGK và tìm câu trả lời.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS trả lời câu hỏi. Các HS khác nhận xét, góp ý.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét và chốt kiến thức:

+ Chính phủ gồm: Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng Chính phủ, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ. Cơ cấu tổ chức của Chính phủ gồm các bộ, cơ quan ngang bộ.

+ Các bộ và cơ quan ngang bộ hiện nay của nước ta: Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch và Đấu tư, Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Giao thông vận tải, Bộ Xây dựng, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Thông tin và Truyến thông, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Văn hoá, Thề thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Ưỷ ban Dân tộc, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Thanh tra Chính phủ, Văn phòng Chính phủ.

- GV chốt lại kiến thức và ghi bảng.

* Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Chính phủ

Cơ cấu chính phủ:

- Thủ tướng Chinh phủ là người đứng đầu Chính phủ, chịu trách nhiệm trước Quốc hội về hoạt động của Chinh phủ và những nhiệm vụ được giao. 

- Cơ cấu tố chức cùa Chính phủ gồm bộ và cơ quan ngang bộ. Đây là những cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quàn lỉ nhà nước về một số ngành, lĩnh vực và các dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực trong phạm vi toàn quốc.

Nhiệm vụ 3: Hình thức hoạt động

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, đọc thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi:

1/ Chính phủ hoạt động theo hình thức nào?

2/ Việc Chính phủ làm việc theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số thể hiện nguyên tắc gì trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin SGK và tìm câu trả lời.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS trả lời câu hỏi. Các HS khác nhận xét, góp ý.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét và chốt kiến thức:

1/ Chính phủ hoạt động theo ba hình thức: thông qua các phiên họp của Chính phủ, thông qua hoạt động của Thủ tướng Chính phủ, thông qua hoạt động của bộ trưởng và thủ trưởng cơ quan ngang bộ.

2/ Việc Chính phủ làm việc theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số thể hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Hình thức hoạt động

- Chính phủ hoạt động theo ba hình thức: thông qua các phiên họp của Chính phủ, thông qua hoạt động của Thủ tướng Chính phủ, thông qua hoạt động của bộ trưởng và thủ trưởng cơ quan ngang bộ.

- Chính phủ làm việc theo chế độ tập thể và quyết định theo đa số.