Giáo án NLS Lịch sử 10 kết nối Bài 3: Vai trò của Sử học

Nhiệm vụ 1: Mối quan hệ giữa Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm, quan sát thông tin mục 1a SGK tr.16, 17 và thực hiện nhiệm vụ: Hãy nêu mối quan hệ giữa Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên.

- GV hướng dẫn HS thảo luận:

+ Xác định được những yêu cầu đặt ra đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di sản – những giá trị đặc sắc về vật chất và tinh thần của lịch sử để lại.

+ Xác định những từ ngữ thể hiện yêu cầu: đảm bảo tính nguyên trạng, giữ được “yếu tố gốc cấu thành di tích”, đảm bảo “tính xác thực”, “tính toàn vẹn”, “giá trị nổi bật”.

→ HS nhận thức được: Để đạt được các yêu cầu trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản, điều đầu tiên và quan trọng nhất là phải căn cứ vào những thành tựu nghiên cứu về chính các di sản đó trong quá trình lịch sử để việc tu bổ, tôn tạo đảm bảo được giá trị vốn có của di sản và đạt được tính toàn diện, hiệu quả. 

- GV yêu cầu HS làm việc theo cặp, quan sát Hình 1 - Hình 3 SGK tr.17 và trả lời câu hỏi: Theo em, các di sản được giới thiệu trong hình 1, 2, 3 sẽ ra sao nếu quá trình bảo tồn và phát huy giá trị không dựa vào những cơ sở nghiên cứu của Sử học?

- GV mở rộng kiến thức cho HS: Để việc tu bổ, tôn tạo đảm bảo được giá trị vốn có của di sản và đạt được tính toàn diện, hiệu quả, quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản còn đồng thời dựa vào thành tựu của các ngành/lĩnh vực khác liên quan.

- GV định hướng: Để có cái nhìn thực tiễn hơn, các em hãy sử dụng Chatbot AI (ChatGPT/Gemini) với câu lệnh: 'Hãy lấy 2 ví dụ thực tế ở Việt Nam về việc tu bổ di tích sai cách do thiếu kiến thức Sử học'. Sau đó chia sẻ nhanh với lớp.

- GV trình chiếu cho HS quan sát video về:

+ Bảo tồn đi đôi với phát huy di tích, di sản văn hóa trong sự phát triển: 

https://youtu.be/RpBfC9_-WD8?si=xH8ZMwXPBj2-_vGO (0:27 – 9:50)

+ Bảo tồn và phát huy giá trị di sản được UNESCO vinh danh:

https://youtu.be/1e3Iv6V_xiU?si=0-hAPQMwx440fdnM

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc theo nhóm, sau đó thảo luận cặp, đọc thông tin, quan sát Hình 1 – Hình 3 để thực hiện nhiệm vụ học tập.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày về mối quan hệ giữa Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên.

- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi về Hình 1 – Hình 3: Khi không dựa trên cơ sở của những nghiên cứu của Sử học thì giá trị của các di sản được giới thiệu trong các hình 1, 2, 3 sẽ có nguy cơ bị xâm phạm, thậm chí sẽ hủy hoại di sản, sẽ làm nghèo đi kho tàng di sản của dân tộc và nhân loại.

- GV mời đại diện HS nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá quá trình HS thực hiện nhiệm vụ.

- GV kết luận nội dung về Mối quan hệ giữa Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

1. Tìm hiểu về Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên

a. Mối quan hệ giữa Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên

- Mối quan hệ giữa công tác bảo tồn và pphats huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên với Sử học: việc sử dụng những phương pháp nghiên cứu của Sử học với tư cách là một khoa học có tính liên ngành đóng vai trò quan trọng nhất trong việc khẳng định giá trị của di sản đó.

- Mối quan hệ giữa Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên: kết quả nghiên cứu của Sử học về giá trị của di sản là cơ sở khoa học vững chắc cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di sản đảm bảo các yêu cầu cốt lõi: + Đảm bảo tính nguyên trạng.

+ Giữ được “yếu tố gốc cấu thành di tích”, đảm bảo “tính xác thực”, “tính toàn vẹn”, “giá trị nổi bật”,...

* Câu trả lời AI:

- Chùa Trăm Gian

+ Vấn đề: Năm 2012, chùa bị tu bổ tự phát, nhiều hạng mục cổ (như gác khánh, nhà tổ) bị tháo dỡ và thay bằng vật liệu mới như bê tông, gạch hiện đại.

+ Sai lầm: Không giữ nguyên cấu trúc và vật liệu truyền thống, làm mất yếu tố “gốc” của di tích.

+ Hệ quả: Làm giảm giá trị lịch sử và kiến trúc, gây phản ứng mạnh từ giới chuyên môn và dư luận.

- Đình Lương Xá

+ Vấn đề: Khoảng năm 2018, đình bị phá bỏ gần như toàn bộ để xây mới bằng bê tông giả gỗ.

+ Sai lầm: Xóa bỏ gần như hoàn toàn kiến trúc cổ hàng trăm năm, thay bằng bản sao hiện đại.

+ Hệ quả: Di tích gần như mất giá trị lịch sử – vì cái còn lại không còn là “chứng tích” của quá khứ.

Nhiệm vụ 2: Vai trò của công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa và di sản thiên nhiên

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV dẫn dắt: Khi di sản được bảo tồn và phát huy giá trị sẽ có những tác động tích cực đối với chính di sản nói riêng và tình hình kinh tế - văn hóa – xã hội nói chung. Điều đó đã có những minh chứng rất sinh động trong thực tế.

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, đọc thông tin mục 2b, quan sát Hình 4, 5 SGK tr.18 và trả lời câu hỏi: Nêu vai trò của công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di sản văn hóa, di sản thiên nhiên.

- GV mở rộng kiến thức, yêu cầu HS thảo luận theo cặp và trả lời câu hỏi:

+ Địa phương em đang sinh sống và học tập có di sản văn hóa, di sản thiên nhiên nào?

+ Theo em, có thể và nên làm gì để bảo tồn và phát huy tốt hơn giá trị của di sản đó?

- GV hướng dẫn HS các nội dung thảo luận:

+ Giới thiệu một hoặc một số di sản văn hóa – thiên nhiên ở địa phương, nơi các em đang học tập/sinh sống (không gian địa phương có thể xác định là từ cấp xã/huyện/tỉnh hoặc có thể giới thiệu cả những di tích, địa điểm chưa được vinh danh, nhưng theo đánh giá riêng của các em đó là những nói thực sự có giá trị về văn hóa – lịch sử – thiên nhiên nhất định của địa phương mình).

+ Chỉ ra những việc mình đã làm để góp phần bảo vệ và phát huy giá trị mà lịch sử – thiên nhiên đã ban tặng cho địa phương,...

- GV trình chiếu cho HS quan sát video về bảo tồn di tích lịch sử cần nhanh và đúng cách:

https://youtu.be/pmQirb96SaQ?si=LMuKLmAc1e-hfy6_ (0:00 – 4:57)

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc cá nhân, sau đó thảo luận cặp, đọc thông tin, quan sát Hình 4, 5 để thực hiện nhiệm vụ học tập.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày về vai trò của công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa và di sản thiên nhiên.

- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi mở rộng: Đính kèm dưới Hoạt động 1.

- GV mời đại diện HS nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá quá trình HS thực hiện nhiệm vụ.

- GV kết luận nội dung về Vai trò của công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa và di sản thiên nhiên.

- GV chuyển sang nội dung mới.

b. Vai trò của công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa và di sản thiên nhiên

- Góp phần quan trọng nhất trong việc hạn chế cũng như khắc phục có hiệu quả những tác động tiêu cực của điều kiện tự nhiên và của con người.

- Loại hình di sản phi vật thể đối mặt với nhiều thách thức và nguy cơ mai một.

→ Nhờ công tác bảo tồn mà những di sản đó được tái tạo, giữ gìn và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

- Đối với di sản thiên nhiên, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản:

+ Góp phần phát triển đa dạng sinh học, làm tăng giá trị khoa học của di sản.

+ Góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

TRẢ LỜI CÂU HỎI MỞ RỘNG

Những việc đã làm để góp phần bảo vệ và phát huy giá trị di tích văn hóa lịch sử Văn Miếu – Quốc Tử Giám:

- Tiến hành các công tác bảo dưỡng, tu sửa định kì để duy trì và khôi phục các công trình kiến trúc, bảo tồn các bảo vật và hiện vật lịch sử trong khuôn viên. 

- Xây dựng các kế hoạch phục hồi và tái tạo các công trình bị tổn thất hoặc hỏng hóc do thời gian hoặc thiên tai.

- Tổ chức các hoạt động giáo dục văn hóa, lịch sử để tăng cường nhận thức về giá trị lịch sử và văn hóa của Văn Miếu – Quốc Tử Giám đối với cộng đồng địa phương và du khách.

- Đảm bảo rằng hoạt động du lịch không gây ảnh hưởng tiêu cực đến khuôn viên và môi trường xung quanh của Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

Một số hạng mục trong di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám     được quét vôi
Trình diễn ánh sáng ở Tour đêm Văn Miếu – Quốc Tử Giám

https://youtu.be/ooAQamC2rrQ?si=nwqcd00FWLdSwWUu 

Trường THPT……………………….

Lớp:…………………………………..

Họ và tên:…………………………….

PHIẾU BÀI TẬP LỊCH SỬ 10 – KẾT NỐI TRI THỨC

BÀI 3: VAI TRÒ CỦA SỬ HỌC

Câu 1. “Di sản văn hóa là hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần do một cộng đồng người sáng tạo và tích lũy trong một quá trình lịch sử lâu dài được lưu truyền từ thế hệ trước cho thế hệ sau”. Như vậy, di sản văn hóa không gồm loại nào sau đây?

A. Những sản phẩm được tạo ra trong cuộc sống hiện tại.

B. Di sản văn hóa vật thể.

C. Di sản văn hóa phi vật thể.

D. Di sản thiên nhiên hoặc di sản hỗn hợp.

Câu 2. Nguyên nhân quan trọng nhất đặt ra yêu cầu phải bảo vệ, bảo tồn di sản văn hóa, di sản thiên nhiên là gì?

A. Di sản văn hóa vật thể có thể bị biến dạng, xuống cấp, hư hỏng theo thời gian.

B. Di sản văn hóa phi vật thể đối mặt với nhiều thách thức và nguy cơ bị mai một, thất truyền.

C. Di sản thiên nhiên bị xâm phạm, phá vỡ cảnh quan, đa dạng sinh học.

D. Nhằm bảo vệ di sản vô giá và không thay thế không chỉ của dân rộc mà của cả nhân loại.

Câu 3. Trong hoạt động bảo tồn di sản, cần phải đảm bảo một số yêu cầu như: tính nguyên trạng, giữ được “yếu tố gốc cấu thành di tích”, đảm bảo “tính xác thực”, “giá trị nổi bật” và dựa trên cơ sở các dữ liệu và phương pháp khoa học,... Các yêu cầu đó thể hiện điểm chung cốt lõi là gì?

A. Cần giữ được tính nguyên trạng của di sản.

B. Cần đảm bảo những giá trị lịch sử của di sản trên cơ sở khoa học.

C. Bảo tồn trên cơ sở phát triển phù hợp với thời đại mới.

D. Phải nhằm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Câu 4. Trong bảo tồn và phát huy giá trị của di sản, yêu cầu quan trọng nhất đặt ra là gì?

A. Phải phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

B. Phải đảm bảo giá trị thẩm mĩ của di sản.

C. Phải đảm bảo giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, vì sự phát triển bền vững.

D. Đáp ứng yêu cầu quảng bá hình ảnh về đất nước và con người Việt Nam.

Câu 5. Trong bảo tồn giá trị của di sản, Sử học đóng vai trò như thế nào?

A. Thành tựu nghiên cứu của Sử học về di sản sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn.   

B. Giúp cho việc bảo tồn di sản đạt hiệu quả cao, ít tốn kém.

C. Việc bảo tồn di sản sẽ đáp ứng nhu cầu của cuộc sống hiện tại.

D. Đáp ứng thị hiếu của khách du lịch, nâng cao hiệu quả khai thác của di sản.