Giáo án NLS Lịch sử 6 kết nối Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

BÀI 18: BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X

I. MỤC TIÊU

1. Mức độ, yêu cầu cần đạt

• Trình bày được những nét chính (nội dung, kết quả) về các cuộc vận động giành quyền tự chủ của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của họ Khúc và họ Dương.
• Mô tả được những nét chính trận chiến Bạch Đằng lịch sử năm 938 và những điểm độc đáo trong tổ chức đánh giặc của Ngô Quyền.
• Nêu được ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Bạch Đằng năm 938.

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Tự chủ và tự học: Chủ động tìm kiếm video mô phỏng trận Bạch Đằng để hình dung chiến thuật.
• Giao tiếp và hợp tác: Thảo luận nhóm và chia sẻ kết quả tìm kiếm qua Padlet/Zalo.

Năng lực riêng: 

• Biết khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của GV.
• Biết tìm kiếm, sưu tầm được tư liệu để phục vụ cho bài học và thực hiện các hoạt động thực hành, vân dụng.

Năng lực số:

• 1.1.TC1a: Sử dụng được công cụ tìm kiếm thông dụng (Google) để xác định thông tin, hình ảnh nhân vật/sự kiện theo từ khóa.
• 1.1.TC1b: Vận hành được các tính năng cơ bản của phần mềm/ứng dụng (Google Maps, xem video, Quizizz) để hỗ trợ học tập.
• 1.2.TC1a: Chọn lọc được thông tin/hình ảnh phù hợp từ nguồn dữ liệu số để minh họa cho bài học.
• 2.1.TC1a: Biết chia sẻ sản phẩm học tập (bài làm, hình ảnh sưu tầm) qua nhóm lớp hoặc không gian mạng chung.

3. Phẩm chất

• Bồi dưỡng lòng yêu nước, biết ơn các anh hùng dân tộc đã có công giành lại nền độc lập, tự chủ của người Việt. 

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• SGK, KHBD.
• Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học. 
• Học liệu số: Lược đồ trận Bạch Đằng (file ảnh động hoặc video), Link Google Maps di tích bãi cọc, Link bài tập Quizizz, Padlet.
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).

2. Đối với học sinh

• SGK.
• Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học.
• Dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV. 
• Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú cho học sinh và từng bước làm quen bài học.

b. Nội dung: GV trình bày vấn đề, HS trả lời câu hỏi.

c. Sản phẩm học tập: HS lắng nghe và tiếp thu kiến thức.

d. Tổ chức thực hiện: 

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV yêu cầu HS quan sát Hình 1 SGK tr.80 và trả lời câu hỏi: Mùa xuân năm 40 từng vang lên lời thê bất hủ của Hai Bà Trưng: “Một xin rửa sạch nước thù; Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng”. Nhưng trong khoảng gần 900 năm, từ Hai Bà Trưng, Bà Triệu đến Lý Bí, Mai Thúc Loan,... đều chưa thực hiện được trọn vẹn lời thề. Nhìn vào bức tranh, em có biết cuối cùng ai là người đã hoàn thành trọn vẹn được ước nguyện độc lập thiêng liêng ấy và chiến thắng đó mang tên gì không?

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS xem video và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 1 – 2 HS nêu câu trả lời trong video AI.

- GV mời HS trả lời câu hỏi: Ngô Quyền với trận chiến Bạch Đằng đã hoàn thành được trọn vẹn ước nguyện độc lập thiêng của Hai Bà Trưng, Bà Triệu đến Lý Bí, Mai Thúc Loan và của toàn dân tộc.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận.

- GV dẫn dắt vào bài học: Những cuộc đấu tranh của người Việt trong suốt hơn một thiên niên kỉ bị đô hộ cho thấy vấn đề nổi lên hàng đầu của lịch sử Việt Nam trong suốt hơn một nghìn năm Bắc thuộc là giành lại quyền độc lập, tự chủ cho người Việt. Tất cả các cuộc đấu tranh của Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Mai Thúc Loan, Lý Bí,...cho đến trước thế kỉ X đều thất bại. Lời thề “Một xin rửa sạch nước thù; Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng” vẫn chưa trở thành hiện thực và phải đợi đến sự xuất hiện của một người anh hùng họ Ngô ở thế kỉ X mới thực sự giải quyết được. Đó chính là một bước ngoặt lịch sử, bản lề của các sự kiện ở đầu thế kỉ X. Thông qua bài học ngày hôm nay - Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về tầm vóc, ý nghĩa của chiến thắng lịch sử tạo nên bước ngoặt lớn lao này.

[2.1.TC1a: HS sử dụng thiết bị cá nhân để gửi phản hồi tức thời lên hệ thống trình chiếu của lớp học.

1.1.TC1b: Thao tác thành thạo (truy cập, nhập liệu) trên ứng dụng tương tác trực tuyến để tham gia hoạt động khởi động.]

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nhận thức được những việc làm của Khúc Thừa Dụ và Khúc Hạo để gây dựng nền tự chủ; trình bày được diễn biến, kết quả của cuộc kháng chiến.

b. Nội dung: Đọc thông tin SGK, nghe giáo viên hướng dẫn, học sinh thảo luận, trao đổi.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức thực hiện: 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 2: Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS chỉ ra được những hoạt động chuẩn bị đánh giặc của Ngô Quyền; trình bày được diễn biến trận chiến trên sông Bạch Đằng trên lược đồ; rút ra được những điểm độc đáo trong cách tổ chức đánh giặc của Ngô Quyền qua trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng; rút ra được ý nghĩa của chiến thằng Bạch Đằng năm 938. 

b. Nội dung: Đọc thông tin SGK, nghe giáo viên hướng dẫn, học sinh thảo luận, trao đổi.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức thực hiện: 

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học thông qua bài tập.

b. Nội dung: Sử dụng SGK, kiến thức đã học để hoàn thành bài tập.

c. Sản phẩm học tập: Kết quả của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để giải bài tập, củng cố kiến thức.

b. Nội dung: Sử dụng kiến thức đã học để hỏi và trả lời, trao đổi.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi 3 – SGK tr.85: Lựa chọn một trong hai yêu cầu dưới đây và thực hiện:

+ Nhiệm vụ 1: Viết (khoảng 7 – 10 câu) giới thiệu về một nhân vật lịch sử trong thế kỉ X mà em yêu thích nhất và chia sẻ với bạn.

+ Nhiệm vụ 2: Sưu tầm thêm thông tin, hình ảnh có liên quan đến một vấn đề mà em tâm đắc nhất của bài học từ sách, báo hoặc internet và tập trình bày theo cách của mình. 

- GV hướng dẫn HS làm Nhiệm vụ 1:

+ Sử dụng Google Images tìm kiếm hình ảnh chân dung hoặc tượng đài của nhân vật đó.

+ Soạn thảo đoạn văn giới thiệu (7-10 câu) trực tiếp trên ứng dụng Padlet của lớp (hoặc soạn vào Note rồi copy sang).

+ Đính kèm bức ảnh vừa tìm được vào bài đăng để bài viết sinh động hơn.

- GV hướng dẫn HS làm Nhiệm vụ 2: HS đóng vai “Phóng viên nhí”:

+ Tìm kiếm thêm thông tin/hình ảnh từ các trang báo uy tín (VnExpress, VTV...) hoặc video trên YouTube.

+ Sử dụng PowerPoint (1-2 slide) hoặc ứng dụng Canva tạo một "Bản tin lịch sử" đơn giản (Gồm: Tiêu đề lớn + Hình ảnh minh họa + Thông tin thú vị).

+ Gửi sản phẩm vào nhóm Zalo lớp.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS liên hệ bản thân kết hợp sưu tầm thêm thông tin trên sách, báo, internet để hoàn thành nhiệm vụ.

- HS thao tác trên điện thoại/máy tính.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- Nộp sản phẩm lên Padlet/Zalo nhóm lớp trước tiết sau. 

- GV chiếu Padlet, mời HS đọc bài của mình.

- GV chọn 1-2 sản phẩm ấn tượng để chiếu và mời "phóng viên nhí" lên thuyết trình.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:

- GV nhận xét, đánh giá: 

+ Nhiệm vụ 1:  Ngô Quyền sinh năm 898, mất năm 944, là người Đường Lâm (nay là Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội). Ông xuất thân trong một gia đình quý tộc. Thuở nhỏ đã có trí dũng. Lớn lên là người dũng lược, có sức khỏe phi thường và là con rể của Dương Đình Nghệ. Ngô Quyền với chiến thắng Bạch Đằng năm 938 mở ra trang sử chói lọi của dân tộc, vĩnh viễn chấm dứt ách đô hộ của phong kiến phương Bắc. Đất nước giành được độc lập, tự chủ. Sau trận đại thắng lừng danh kim cổ trên sông Bạch Đằng, đập tan quân Nam Hán xâm lược, Ngô Quyền lên ngôi vua, mở ra thời kỳ trung hưng rực rỡ của dân tộc. Bởi vậy, Ngô Quyền được giới sử gia tôn vinh là “vua đứng đầu các vua”, hay là “vị tổ trung hưng” của nước Việt. 

+ Nhiệm vụ 2: Vấn đề "Cuộc cải cách đầu tiên của lịch sử Việt Nam".

Cuộc cải cách đầu tiên trong lịch sử Việt Nam được tiến hành vào năm 907 do Tiết độ sứ Giao Châu - Khúc Hạo thực hiện. Ông chính là nhà cải cách đầu tiên trong lịch sử thiết lập được sự quản lý của mình tới tận làng xã, điều mà các triều đại đô hộ phương Bắc không thể làm được. So với chính quyền cũ, cuộc cải cách của Khúc Hạo đã tạo ra cho xã hội Việt Nam thời bấy giờ những điểm mới. Cải cách triển khai trên các mặt về hành chính, thuế, hộ tịch, hộ khẩu, đã đem lại những thay đổi tích cực cho xã hội.  Cụ thể về cơ cấu tổ chức nhà nước Khúc Hạo chia cả nước thành 5 cấp hành chính bao gồm: lộ, phủ, châu, giáp, xã; đổi hương thành giáp. Ở giáp và xã lần đầu tiên được đặt ra chức quan quản lý bao gồm Quản giáp và Phó tri giáp (cấp giáp); Chánh lệnh trưởng và Tá lệnh trưởng (cấp xã), cả nước dưới thời Khúc Hạo có 314 giáp, mỗi giáp gồm khoảng 10 xã. 

Mục đích của việc phân chia là để quản lý và thực thi các chính sách về kinh tế, văn hóa, xã hội do cải cách ban hành. Bên cạnh định lại mức thuế cho công bằng chính quyền Khúc Hạo còn ban hành một số chính sách tích cực như định ra “hộ tịch”, “lập lại hộ khẩu, kê rõ họ tên, quê quán”, “Tha bỏ lực dịch”. Những chính sách trên nhằm nắm vững dân số, thấu hiểu dân tình hơn đồng thời tạo điều kiện cho nhân dân có cuộc sống ổn định. Cuộc cải cách đã có tác động tích cực, điều đó được nói vắn tắt trong 4 chữ: “khoan, giản, an, lạc” mà trong sử ta chép rõ là: “Chính sự cốt chuộng khoan dung giản dị. Nhân dân đều được yên vui”.

- GV nhận xét, chuẩn kiến thức và kết thúc tiết học.

[1.2.TC1a: Chọn lọc được thông tin và hình ảnh đắt giá từ nguồn dữ liệu mạng để xây dựng nội dung trình bày.

3.1.TC1a: Sử dụng được phần mềm trình chiếu hoặc thiết kế đơn giản để tạo ra sản phẩm số (Bản tin/Poster) thể hiện quan điểm cá nhân.]

IV. KẾ HOẠCH ĐÁNH GIÁ

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn lại kiến thức đã học trong bài 18.

- Làm bài tập Bài 18 – SBT Lịch sử và Địa lí 6 – Kết nối tri thức, phần Lịch sử. 

- Đọc và tìm hiểu trước nội dung Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X.