Giáo án NLS Mĩ thuật 9 kết nối Bài 9: Tỉ lệ và hình khối của đồ vật

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

CHỦ ĐỀ 5: VẺ ĐẸP CỦA NGUYÊN MẪU TRONG THỰC HÀNH, SÁNG TẠO

BÀI 9: TỈ LỆ VÀ HÌNH KHỐI CỦA ĐỒ VẬT
(2 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Nhận biết được cấu trúc, tỉ lệ của đồ vật theo các khối cơ bản.

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Tự chủ và tự học: thông qua việc sưu tầm tư liệu tranh, ảnh, tác phẩm về tỉ lệ và hình khối của đồ vật; chuẩn bị đồ dùng, vật liệu học tập.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: thông qua việc hình thành ý tưởng trong mô phỏng đồ vật bằng các hình thức khác nhau và vận dụng vào thực tế.
• Giao tiếp và hợp tác: thông qua việc trao đổi, thảo luận nhóm để chia sẻ về sản phẩm mĩ thuật lấy cảm hứng từ thực tiễn cuộc sống.

Năng lực riêng: 

• Quan sát và nhận thức thẩm mĩ: Hiểu cách mô phỏng đồ vật từ yếu tố tạo hình (chấm, nét, hình, màu,...) để tạo chất cảm khác nhau trên bề mặt.
• Sáng tạo và ứng dụng thẩm mĩ: Sáng tạo, thực hiện SPMT mô phỏng được vẻ đẹp nguyên mẫu của đồ vật từ các kĩ năng khác nhau.
• Phân tích thẩm mĩ: Thảo luận theo nhóm về các nội dung liên quan đến vẻ đẹp nguyên mẫu trong thực hành, sáng tạo.

Năng lực số (NLS):

• [1.1.TC2b]: Tổ chức tìm kiếm dữ liệu, thông tin hình ảnh về cấu trúc đồ vật trong môi trường số.
• [3.1.TC2a]: Chỉ ra và áp dụng được cách tạo nội dung số (phác thảo/chỉnh sửa ảnh) ở các định dạng khác nhau.
• [5.3.TC2a]: Sử dụng các công cụ số (Camera lưới, App AR) để giải quyết vấn đề về tỉ lệ và bố cục.
• [6.1.TC2a]: Phân tích được cách công nghệ thực tế ảo tăng cường (AR) hoạt động trong ứng dụng ướm thử tranh lên tường.
• [6.2.TC2a]: Sử dụng được các công cụ AI (Image Recognition) để phân tích cấu trúc khối cơ bản của vật mẫu.

3. Phẩm chất

• Có ý thức tìm hiểu sự đa dạng từ vẻ đẹp của đồ vật về hình dáng, màu sắc và chất cảm.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC 

1. Đối với giáo viên

• Giáo án, SGK, SGV, SBT Mĩ thuật 9 – Kết nối tri thức với cuộc sống.
• Một số hình ảnh, PowerPoint giới thiệu về các SPMT mô phỏng đồ vật bằng yếu tố chấm và nét với hình thức vẽ;  mảng màu với hình thức đắp nổi với chất liệu đất nặn.
• Sưu tầm một số bài vẽ chất liệu chì, bút sắt, bút bi và cắt, dán dạng mô phỏng đồ vật có chất lượng đẹp.
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Học liệu số: video hướng dẫn, phần mềm AR (nếu có), video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh

• SGK, SBT Mĩ thuật 9 – Kết nối tri thức với cuộc sống.
• Màu vẽ, bút chì, tẩy, các vật liệu sẵn có,...
• Điện thoại thông minh/máy tính bảng (để tra cứu và chụp ảnh sản phẩm).

III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Gợi mở, kích thích HS mong muốn tìm hiểu về các nội dung mới, lí thú của bài học.

d. Nội dung: GV tổ chức cho HS cả lớp xem video và yêu cầu HS trả lời câu hỏi:

+ Đo tỉ lệ là gì?

+ Nêu cách đo tỉ lệ bằng bút chì.

+ Nêu cách đo tỉ lệ bằng compa.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về đo tỉ lệ, cách đo tỉ lệ bằng bút chì, cách đo tỉ lệ bằng compa.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV tổ chức cho HS cả lớp xem video về hướng dẫn cách đo tỉ lệ khi vẽ:

https://youtu.be/YUNgdpxSiCw?si=HISW-nh7OP5-YYpG (0:55 – 4:44)

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi và trả lời câu hỏi:

+ Đo tỉ lệ là gì?

+ Nêu cách đo tỉ lệ bằng bút chì.

+ Nêu cách đo tỉ lệ bằng compa.

- GV cung cấp mã QR dẫn đến video trên YouTube để HS có thể xem lại trên thiết bị cá nhân (nếu cần xem kỹ thao tác).

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS quan sát video, dựa vào hiểu biết của bản thân và trả lời câu hỏi.

- [1.1.TC2c]: HS truy cập video thông qua mã QR, sử dụng tính năng tua lại/tạm dừng để quan sát kỹ thao tác đo tỉ lệ.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV mời đại diện 2 – 3 HS trình bày kết quả thảo luận.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có). 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và chốt đáp án:

+ Đo tỉ lệ: là quá trình xác định mối quan hệ kích thước giữa các phần khác nhau của một đồ vật hoặc giữa các đồ vật khác nhau. Việc này giúp tạo ra sự cân đối, hài hòa và chính xác

+ Cách đo tỉ lệ bằng bút chì:

• Chọn điểm tham chiếu: Xác định điểm tham chiếu trên đối tượng, điểm này sẽ là điểm bắt đầu của phép đo. 
• Đo bằng tay: Cầm bút chì bằng tay không viết (tay trái nếu thuận tay phải) và duỗi thẳng cánh tay. Đặt đầu bút chì tại điểm tham chiếu và dùng ngón tay cái để đánh dấu khoảng cách trên bút chì. 
• So sánh khoảng cách: Di chuyển bút chì từ điểm tham chiếu đến các phần khác của đối tượng muốn so sánh. Giữ nguyên khoảng cách được đánh dấu bởi ngón tay cái và ghi nhớ tỉ lệ so sánh này. 
• Chuyển đổi tỷ lệ lên giấy: Dùng tỉ lệ vừa đo được để phác thảo lên giấy. 

+ Cách đo tỉ lệ bằng compa: 

• Mở rộng compa: Đặt hai đầu compa tại hai điểm cần đo trên đối tượng. 
• Chuyển đổi khoảng cách: Sau khi đo xong, giữ nguyên khoảng cách giữa hai đầu compa và chuyển sang đo trên giấy hoặc đối tượng khác để so sánh tỉ lệ. 
• So sánh tỷ lệ: Nếu cần so sánh nhiều phần, lặp lại quá trình này cho các phần khác nhau và ghi lại tỉ lệ giữa chúng. 
• Ghi lại tỷ lệ: Sử dụng tỉ lệ đã đo để phác thảo hoặc thiết kế chính xác hơn.

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Việc đo tỉ lệ chính xác là rất quan trọng để tạo ra các tác phẩm nghệ thuật, thiết kế và kiến trúc chính xác, hài hòa. Sử dụng các công cụ vẽ có thể đo và so sánh các tỉ lệ một cách dễ dàng và hiệu quả. Để tìm hiểu rõ hơn về cách đo tỉ lệ và hình khối của đồ vật, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu trong bài học ngày hôm nay – Bài 9: Tỉ lệ và hình khối của đồ vật.

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1. Quan sát

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Nhận biết, phân tích được cấu trúc của đồ vật tương ứng với các dạng khối cơ bản.

- Củng cố kĩ năng quan sát, tư duy hình ảnh để nhận biết và bước đầu hiểu được sự thể hiện về tỉ lệ giữa các phần của đồ vật.

b. Nội dung: GV chia HS cả lớp thành 4 nhóm, yêu cầu các nhóm khai thác hình ảnh, thông tin mục Quan sát SGK tr.38 kết hợp tìm hiểu thêm thông tin trên sách, báo, internet và thực hiện nhiệm vụ:

- Nhóm 1 + 2: Cấu trúc của mẫu vật tương ứng với các dạng khối cơ bản nào?

- Nhóm 3 + 4: Tỉ lệ giữa các phần của đồ vật được thể hiện thế nào?

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về cấu trúc của đồ vật được kết hợp từ các khối cơ bản.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

Hoạt động 2: Thể hiện

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Sử dụng những kiến thức về cấu trúc, hình khối, tỉ lệ để mô phỏng một đồ vật bằng yếu tố tạo hình yêu thích.

- Thể hiện được SPMT bằng hình thức thể hiện phù hợp với bản thân.

b. Nội dung:

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu cách mô phỏng đồ vật bằng yếu tố chấm và nét; cách mô phỏng đồ vật bằng hình thức đắp nối với chất liệu đất nặn.

- GV hướng dẫn HS mô phỏng mẫu đồ vật theo hướng sát với nguyên mẫu về tỉ lệ và hình khối bằng hình thức thể hiện yêu thích.

c. Sản phẩm: Sản phẩm mô phỏng mẫu đồ vật theo hướng sát với nguyên mẫu về tỉ lệ và hình khối.

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Gợi ý cách mô phỏng đồ vật bằng yếu tố chấm và nét; cách mô phỏng đồ vật bằng hình thức đắp nối với chất liệu đất nặn

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV trình chiếu và hướng dẫn HS quan sát tác phẩm nghệ thuật.

- GV giới thiệu cách mô phỏng đồ vật bằng yếu tố chấm và nét:

- GV giới thiệu cách mô phỏng đồ vật bằng hình thức đắp nổi với chất liệu đất nặn:

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi, kết hợp đọc mục Em có biết SGK tr.40 để mở rộng kiến thức về sự biến đổi của khối cơ bản, tỉ lệ giữa các phần của vật mẫu, cách thức ước lượng để xác định tỉ lệ, phác hình, xây dựng bố cục.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác hình ảnh, thông tin trong mục và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trình bày kết quả thảo luận.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận:

+ Đồ vật trong cuộc sống thường có cấu trúc từ sự biến đổi của các khối cơ bản. 

+ Để thể hiện sự vật theo đúng tỉ lệ, hình khối của nguyên mẫu, bên vạnh việc sử dụng que đo, ta có thể ước lượng bằng mắt để xác định, so sánh tỉ lệ giữa các đồ vật. Từ đó là cơ sở nền tảng xây dựng bố cục và phác hình.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới. 

Nhiệm vụ 2: Mô phỏng mẫu đồ vật theo hướng sát với nguyên mẫu về tỉ lệ và hình khối bằng hình thức thể hiện yêu thích

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm: Mô phỏng mẫu đồ vật theo hướng sát với nguyên mẫu về tỉ lệ và hình khối bằng hình thức thể hiện yêu thích.

- GV hướng dẫn HS tham khảo một số sản phẩm mĩ thuật của HS thực hiện:

- GV gợi ý HS: Sử dụng Camera điện thoại bật chế độ Lưới (Grid) để so sánh khung hình thực tế và bài vẽ.

- GV lưu ý HS khi thực hành SPMT:

+ Lựa chọn nguyên mẫu: lựa chọn nguyên mẫu đơn giản, nên lựa chọn những đồ vật có tạo hình từ những hình khối cơ bản mà HS đã được học (khối tròn, vuông, chữ nhật, trụ tròn,...).

+ Làm rõ các bước phác khung hình, so sánh tỉ lệ giữa các vật mẫu; lựa chọn bố cục không quá lớn hoặc quá nhỏ trong khuôn khổ tờ giấy thực hiện SPMT.

+ Vẽ bằng các yếu tố tạo hình chấm và nét khi phác hình nên phác nhẹ tay bằng chất liệu chì. Căn cứ vào chiều hướng của các khối để lựa chọn vẽ tổ hợp các nét song song hoặc tổ hợp các chất để tạo không gian và hình khối cho đồ vật; hoặc lựa chọn màu sắc để diễn tả sắc độ, khối và màu tự thân của vật mẫu để tiến hành cắt, dán, vẽ nền hoàn thiện SPMT.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc theo nhóm, vận dụng kiến thức đã học và thực hành, sáng tạo sản phẩm mô phỏng mẫu đồ vật theo hướng sát với nguyên mẫu về tỉ lệ và hình khối.

- [5.3.TC2a]: HS sử dụng Camera thiết bị số có bật lưới (Grid lines) để gióng tỉ lệ, kiểm tra độ nghiêng và bố cục của vật mẫu trước khi phác hình.

- [3.1.TC2a]: (Dành cho HS chọn vẽ máy) Sử dụng ứng dụng vẽ (như Sketchbook/IbisPaint) trên máy tính bảng để phác thảo nhanh các khối cơ bản và thử nghiệm bố cục màu sắc.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS trong quá trình thực hiện sản phẩm.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

HS hoàn thành sản phẩm mô phỏng mẫu đồ vật theo hướng sát với nguyên mẫu về tỉ lệ và hình khối.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV khuyến khích, khen ngợi HS đã hoàn thành sản phẩm.

- GV chuyển sang nội dung mới.

Hoạt động 3: Thảo luận

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Củng cố kiến thức về khối cơ bản, tỉ lệ, cách phác hình và xây dựng bố cục trong mô phỏng đồ vật bằng những hình thức khác nhau.

- Trình bày được cách thức xác định hình khối, tỉ lệ nguyên mẫu, xây dựng bố cục, khung hình trong mô phỏng vật mẫu.

- Khả năng trình bày, bày tỏ cảm nhận của bản thân trước nhóm, lớp.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS trưng bày SPMT đã thực hiện.

c. Sản phẩm: HS trao đổi, chia sẻ về sản phẩm mĩ thuật đã thực hiện.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS sử dụng SPMT đã thực hành để lồng khung và trưng bày, trang trí lớp học hoặc góc học tập của bản thân.

b. Nội dung: 

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, thực hiện nhiệm vụ: Lồng khung sản phẩm mĩ thuật đã thực hành và trưng bày, trang trí lớp học hoặc góc học tập của bản thân.

- GV cho HS trả lời nhanh một số câu hỏi trắc nghiệm về Tỉ lệ và hình khối của đồ vật.

c. Sản phẩm: 

- Thực hiện trưng bày, trang trí lớp học hoặc góc học tập của bản thân.

- Đáp án câu trả lời trắc nghiệm của HS. 

d. Tổ chức thực hiện

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..