Tự chủ và tự học: thông qua việc sưu tầm tư liệu tranh, ảnh, tác phẩm về giá đỡ thiết bị công nghệ; chuẩn bị đồ dùng, vật liệu học tập.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: thông qua việc hình thành ý tưởng trong thiết kế tranh minh hoạ và vận dụng vào thực tế.
Giao tiếp và hợp tác: thông qua việc trao đổi, thảo luận nhóm để chia sẻ về sản phẩm mĩ thuật đã thực hiện về tranh minh họa.

Năng lực riêng:

Quan sát và nhận thức thẩm mĩ: Biết chuyển thể từ hình tượng văn học sang hình tượng tạo hình trong tranh minh họa.
Sáng tạo và ứng dụng thẩm mĩ: Vẽ tranh minh họa thể hiện nội dung phù hợp thể loại sách.
Phân tích thẩm mĩ: Thảo luận theo nhóm về các nội dung liên quan đến sản phẩm minh họa sách, báo.

Năng lực số:

1.3.TC2a: Phân tích được các hành vi vi phạm bản quyền phổ biến đối với thông tin, dữ liệu và nội dung số.
2.1.TC2a: Thực hiện được các tương tác được xác định rõ ràng và thường xuyên với các công nghệ số.
3.1.TC2b: Thể hiện được bản thân thông qua việc tạo ra các phương tiện số.
4.3.TC2b: Thực hiện được các hành vi bảo vệ môi trường trong môi trường số.
6.2.TC2b: Quản lý được việc triển khai các công cụ AI trong các dự án nhỏ.

3. Phẩm chất

Có hiểu biết và yêu thích thể loại tranh minh họa.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

KHBD, SGK, SGV, SBT Mĩ thuật 9 – Kết nối tri thức với cuộc sống.
Một số hình ảnh tranh minh họa có tính thẩm mĩ để trình chiếu trên Powerpoint cho HS quan sát.
Tranh minh họa của HS để minh họa, phân tích trong tiết dạy.
Máy tính, máy chiếu (nếu có).
Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
Máy tính kết nối Internet, màn hình tương tác thông minh/máy chiếu, bài giảng điện tử (PowerPoint/Canva), nền tảng trắc nghiệm (Quizizz/ Azota/ Kahoot), ứng dụng quét mã QR, phần mềm thiết kế đồ họa mĩ thuật số cơ bản (Canva, Ibis Paint X, Adobe Express).

2. Đối với học sinh

SGK, SBT Mĩ thuật 9 – Kết nối tri thức với cuộc sống.
Màu vẽ, bút chì, tẩy, các vật liệu sẵn có,...
Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Gợi mở, kích thích HS mong muốn tìm hiểu về các nội dung mới, lí thú của bài học.

d. Nội dung: GV tổ chức cho HS xem các hình ảnh, bức tranh và chơi trò chơi Đoán truyện.

c. Sản phẩm: HS tham gia trò chơi Đoán truyện và có nhận thức ban đầu về tranh minh họa.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV chia lớp thành 2 đội, tổ chức trò chơi Đoán truyện:

+ Thời gian: 5 phút.

+ Luật chơi: Các đội quan sát các bức tranh GV chiếu trên màn hình và giơ tay đoán tên truyện. Đội nào giành được nhiều lượt đúng hơn thì giành chiến thắng.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS quan sát hình ảnh và tham gia trò chơi Đoán truyện.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV tổng kết trò chơi, đưa ra đáp án:

+ Hình 1: Tranh minh họa truyện Sọ Dừa.

+ Hình 2: Tranh minh họa Truyện Kiều.

+ Hình 3: Tranh minh họa truyện Cô bé quàng khăn đỏ.

+ Hình 4: Tranh minh họa truyện Cây tre trăm đốt.

+ Hình 5: Tranh minh họa truyện Trí khôn của ta đây.

+ Hình 6: Tranh minh họa truyện Cóc kiện trời.

+ Hình 7: Tranh minh họa truyện Thánh Gióng.

+ Hình 8: Tranh minh họa truyện Cây khế.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá.

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Tranh minh họa là các hình ảnh được tạo ra để diễn giải, bổ sung hoặc làm rõ nội dung của một văn bản, ý tưởng hay câu chuyện. Tranh minh họa thường được sử dụng trong sách, tạp chí, báo, quảng cáo, và các phương tiện truyền thông khác để giúp người xem hiểu rõ hơn về nội dung hoặc để làm cho nội dung trở nên sống động và hấp dẫn hơn. Để tìm hiểu rõ hơn về tranh minh họa, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu trong bài học ngày hôm nay – Bài 6: Tranh minh họa.

[2.1.TC2a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số).]

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1. Quan sát

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Nhận biết, có kiến thức ban đầu về tranh minh họa thông qua các sản phẩm.

- Củng cố kĩ năng quan sát, phân tích, tổng hợp hình thành kiến thức về tranh minh họa.

b. Nội dung: GV chia HS cả lớp thành 3 nhóm, yêu cầu các nhóm khai thác hình ảnh, thông tin mục Quan sát SGK tr.25, 26 kết hợp tìm hiểu thêm thông tin trên sách, báo, internet và thực hiện nhiệm vụ:

- Nhóm 1: Yếu tố tạo hình nào thường được sử dụng chủ yếu trong tranh minh họa?

- Nhóm 2: Vai trò của tranh minh họa trong cuốn sách là gì?

- Nhóm 3: Hình tượng tạo hình trong tranh minh họa có đặc điểm gì?

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về một số tranh minh họa trong truyện.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

Hoạt động 2: Thể hiện

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Lựa chọn một phân đoạn trong truyện yêu thích để vẽ tranh minh học.

Ghi nhớ, vận dụng kiến thức tranh minh họa để thực hiện một SPMT tranh minh họa của riêng mình.

b. Nội dung:

- GV hướng dẫn HS quan sát các bước tiến hành vẽ tranh minh họa theo truyện cổ tích Ăn khế trả vàng trên phần mềm thiết kế thông dụng và trả lời câu hỏi của GV.

- GV hướng dẫn HS thực hiện lựa chọn một phân đoạn trong truyện yêu thích để vẽ tranh minh họa theo hình thức thể hiện phù hợp.

c. Sản phẩm: Sản phẩm mĩ thuật về vẽ tranh minh họa theo hình thức thể hiện phù hợp.

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Gợi ý các bước tiến hành vẽ tranh minh họa theo truyện cổ tích Ăn khế trả vàng trên phần mềm thiết kế thông dụng

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV trình chiếu và hướng dẫn HS quan sát tác phẩm nghệ thuật.

- GV giới thiệu các bước tiến hành vẽ tranh minh họa theo truyện cổ tích Ăn khế trả vàng trên phần mềm thiết kế thông dụng:

- GV hướng dẫn HS thực hành SPMT:

+ Lựa chọn nội dung khi minh họa phù hợp với lứa tuổi, không phức tạp về nội dung.

+ Bố cục: lựa chọn bối cảnh, nhân vật, chi tiết đặc trưng từ đó hình thành bố cục, cách thức thể hiện phù hợp nội dung cần minh họa (có thể lựa chọn bố cục dọc, ngang hoặc tự do).

+ Màu sắc: sử dụng các gam màu tươi, phù hợp với nội dung truyện, hạn chế sử dụng các màu pha, tránh nhợt nhạt,...

+ Tạo hình: hình minh họa cần sử dụng các mảng lớn, cô đọng về hình, nổi bật nội dung của đoạn văn, truyện cần minh họa. Chữ sử dụng cần có sự cân nhắc về vị trí sắp xếp, tránh hiện tượng hình và chữ tranh chấp về diện tích, sắc độ sẽ gây rối mắt.

- GV giao nhiệm vụ thực hành vẽ cá nhân, khuyến khích HS tự do lựa chọn hình thức thể hiện (vẽ giấy truyền thống hoặc lập dự án thiết kế tranh kĩ thuật số).

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi, kết hợp đọc mục Em có biết SGK tr.27 và trả lời câu hỏi:

+ Thế nào là minh họa sách, báo?

+ Trình bày đặc điểm tạo hình trong minh họa sách, báo.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác hình ảnh, thông tin trong mục và trả lời câu hỏi.

- Đối với những học sinh lựa chọn phương thức thiết kế số, các em mở phần mềm mĩ thuật (Canva, Ibis Paint X, Adobe Express). Nhóm học sinh tham gia dự án nhỏ này sẽ biết cách điều phối triển khai công cụ AI mĩ thuật tích hợp trong phần mềm: một thành viên viết câu lệnh tạo họa tiết nền, nhóm trưởng quản lý việc tuyển chọn, cắt gọt lại các hình vẽ nhân vật do AI gợi ý kết hợp vẽ tay thêm để tạo ra bố cục tranh độc lập.

- Trong quá trình làm, học sinh chỉ duyệt bản thảo mảng khối trên màn hình điện tử, không in ấn giấy nháp bừa bãi và chủ động xóa bỏ các file nháp hỏng trên Google Drive để bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên số.

- GV quan sát, hướng dẫn hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trình bày kết quả thảo luận.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận:

+ Minh họa sách, báo là một thể loại của lĩnh vực thiết kế đồ họa, chủ yếu sử dụng yếu tố nét, hình, mảng. Họa sĩ minh họa có thể sử dụng đa dạng các chất liệu như mực nho, màu nước, màu bột,... hay phần mềm để thể hiện.

+ Đặc điểm tạo hình trong minh họa sách, báo có tính chất ước lệ, khái quát, cô đọng về nội dung. Hình và màu đơn giản có vai trò củng cố làm rõ nội dung sách, báo.

[6.2.TC2b: HS quản lý và vận dụng việc triển khai các công cụ AI mĩ thuật một cách khoa học, có kế hoạch trong dự án sáng tác nhỏ để tối ưu hóa việc tạo họa tiết nền và nhân vật tranh minh họa.

4.3.TC2b: HS thực hiện các hành vi bảo vệ môi trường trong môi trường số thông qua việc hạn chế in giấy nháp bừa bãi và dọn dẹp các tệp tin dữ liệu thừa trên đám mây lưu trữ.]

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

Nhiệm vụ 2: Lựa chọn một phân đoạn trong truyện yêu thích để vẽ tranh minh họa theo hình thức thể hiện phù hợp

…………………………………………..

Hoạt động 3: Thảo luận

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố kiến thức tranh minh họa.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS trưng bày SPMT tranh minh họa đã thực hiện.

c. Sản phẩm: HS trao đổi, chia sẻ về sản phẩm mĩ thuật đã thực hiện.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS sưu tầm hình ảnh tranh minh họa tác phẩm văn học Việt Nam (hoặc nước ngoài) yêu thích.

b. Nội dung:

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, thực hiện nhiệm vụ: Sưu tầm hình ảnh tranh minh họa tác phẩm văn học Việt Nam (hoặc nước ngoài) mà em yêu thích.

- GV cho HS trả lời nhanh một số câu hỏi trắc nghiệm về Tranh minh họa.

c. Sản phẩm:

- Một số hình ảnh về tác phẩm văn học Việt Nam (hoặc nước ngoài).

- Đáp án câu trả lời trắc nghiệm của HS.

d. Tổ chức thực hiện

Nhiệm vụ 1: Sưu tầm hình ảnh tranh minh họa tác phẩm văn học Việt Nam (hoặc nước ngoài) mà em yêu thích

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm, thực hiện nhiệm vụ tại nhà: Sưu tầm hình ảnh tranh minh họa tác phẩm văn học Việt Nam (hoặc nước ngoài) mà em yêu thích.

- GV gợi mở cho HS các hình thức sưu tầm hình ảnh tranh minh họa:

+ Theo tác giả tranh minh họa.

+ Theo tác phẩm văn học Việt Nam hoặc thế giới.

+ Theo hình thức sưu tầm (từ internet, sách/báo cũ,...).

+ Theo SPMT của HS đã thực hiện.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

HS sưu tầm trên sách, báo, internet hình ảnh về tranh minh họa tác phẩm văn học Việt Nam (hoặc nước ngoài).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

HS báo cáo sản phẩm vào tiết học sau.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.