Giáo án NLS Mĩ thuật 9 kết nối Bài 12: Tạo hình nhân vật múa rối nước

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

BÀI 12: TẠO HÌNH NHÂN VẬT MÚA RỐI NƯỚC

(2 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Nhận biết được vẻ đẹp tạo hình của nghệ thuật múa rối nước ở Việt Nam.

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Tự chủ và tự học: thông qua việc sưu tầm tư liệu tranh, ảnh, tác phẩm về múa rối nước; chuẩn bị đồ dùng, vật liệu học tập.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: thông qua việc hình thành ý tưởng trong múa rối nước và vận dụng vào thực tế.
• Giao tiếp và hợp tác: thông qua việc trao đổi, thảo luận nhóm để chia sẻ về sản phẩm mĩ thuật lấy cảm hứng từ thực tiễn cuộc sống.

Năng lực riêng: 

• Quan sát và nhận thức thẩm mĩ: Hiểu được về đặc điểm tạo hình của nhân vật múa rối nước.
• Sáng tạo và ứng dụng thẩm mĩ: Vận dụng, khai thác vẻ đẹp tạo hình của nhân vật rối nước trong thực hành, sáng tạo SPMT.
• Phân tích thẩm mĩ: Thảo luận theo nhóm về các nội dung liên quan đến tạo hình nhân vật múa rối nước.

Năng lực số (NLS):

• [1.1.TC2b]: Tổ chức tìm kiếm dữ liệu, hình ảnh về cấu tạo con rối nước và sân khấu thủy đình trong môi trường số.
• [3.1.TC2a: Chỉ ra và áp dụng được cách tạo nội dung số (video mô phỏng chuyển động, ảnh thiết kế 3D) ở các định dạng khác nhau.
• [5.2.TC2b]: Lựa chọn các công cụ số (phần mềm thiết kế, AI) và giải pháp công nghệ để giải quyết nhu cầu lên ý tưởng tạo hình.
• [6.2.TC2a]: Sử dụng được các công cụ AI (Tạo ảnh) để phác thảo ý tưởng nhân vật rối nước mới lạ.

3. Phẩm chất

• Có ý thức tìm hiểu, tự hào về loại hình nghệ thuật múa rối nước độc đáo của dân tộc.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC 

1. Đối với giáo viên

• Giáo án, SGK, SGV, SBT Mĩ thuật 9 – Kết nối tri thức với cuộc sống.
• Một số hình ảnh minh họa, giáo cụ trực quan về nghệ thuật rối nước, nhân vật rối nước.
• Tranh, ảnh minh họa, video clip về nghệ thuật múa rối nước để làm minh họa trong quá trình dạy.
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh

• SGK, SBT Mĩ thuật 9 – Kết nối tri thức với cuộc sống.
• Màu vẽ, bút chì, tẩy, các vật liệu sẵn có,...
• Điện thoại thông minh/máy tính bảng có kết nối Internet.

III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Gợi mở, kích thích HS mong muốn tìm hiểu về các nội dung mới, lí thú của bài học.

d. Nội dung: GV tổ chức cho HS cả lớp xem video và yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Trình bày hiểu biết của em về nghệ thuật múa rối nước ở Việt Nam.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về nghệ thuật múa rối nước ở Việt Nam.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV tổ chức cho HS cả lớp xem video về múa rối nước ở Việt Nam:

https://youtu.be/T9s6pSl6Kok?si=yCDtSwST-HJSrcua

https://youtu.be/-bezb1tRCZM?si=LRZG1A4QMpS85OQB

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi và trả lời câu hỏi: Trình bày hiểu biết của em về nghệ thuật múa rối nước ở Việt Nam.

- GV gợi ý HS: Tìm kiếm nhanh từ khóa "Cấu tạo máy điều khiển rối nước" trên Google.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS quan sát video, dựa vào hiểu biết của bản thân và trả lời câu hỏi.

- [1.1.TC2c]: HS thực hiện trên môi trường số để tìm thông tin cụ thể về cơ chế dây và sào.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV mời đại diện 2 – 3 HS trình bày kết quả thảo luận.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có). 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và chốt đáp án:

+ Lịch sử và nguồn gốc: Múa rối nước có nguồn gốc từ nền văn minh lúa nước ở đồng bằng Bắc Bộ, xuất hiện từ thời nhà Lý (thế kỷ XI).

+ Cấu trúc sân khấu: một hồ nước nhỏ, gọi là “thủy đình”. 

• Thủy đình thường được xây dựng trên ao hoặc hồ, có mái che và bệ để các nghệ nhân đứng. 
• Màn nước là nơi các con rối được điều khiển và biểu diễn.

+ Kĩ thuật và điều khiển:

• Các con rối nước thường được làm từ gỗ, sơn mài và trang trí tinh xảo được điều khiển bằng các thanh tre dài hoặc dây nối từ phía sau thủy đình.
• Nghệ nhân điều khiển rối đứng dưới nước, ẩn mình sau màn che, điều khiển các con rối thông qua hệ thống ròng rọc và dây kéo.

+ Nội dung: Các buổi biểu diễn múa rối nước thường dựa trên các câu chuyện dân gian, truyền thuyết, và các tích truyện quen thuộc như: Tấm Cám, Chú Tễu, Truyền thuyết về Hồ Gươm, Sự tích trầu cau,...

+ Âm nhạc và hiệu ứng:

• Các buổi biểu diễn thường đi kèm với nhạc cụ truyền thống như đàn bầu, đàn nhị, trống, sáo và hát chèo.
• Âm nhạc giúp tạo ra không khí, nhấn mạnh cảm xúc và hỗ trợ cho việc kể chuyện.

+ Giá trị văn hóa:

• Múa rối nước là một di sản văn hóa phi vật thể quý báu của Việt Nam, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.
• Nghệ thuật này không chỉ là một hình thức giải trí mà còn là một phương tiện truyền tải văn hóa và lịch sử dân tộc, mang lại niềm tự hào cho người dân Việt Nam.
• Hiện nay, múa rối nước vẫn được duy trì và phát triển thông qua các đoàn nghệ thuật truyền thống như Nhà hát Múa rối Thăng Long ở Hà Nội và các đoàn múa rối khác trên khắp cả nước.

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Nghệ thuật múa rối nước là một di sản văn hóa độc đáo và quan trọng của Việt Nam. Với sự kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc truyền thống và câu chuyện dân gian, múa rối nước không chỉ mang lại niềm vui và giải trí mà còn giúp bảo tồn và truyền bá những giá trị văn hóa sâu sắc của dân tộc Việt Nam. Sự nỗ lực bảo tồn và phát triển múa rối nước của các nghệ nhân và các đoàn nghệ thuật là điều cần thiết để duy trì và phát huy di sản này cho các thế hệ mai sau. Để tìm hiểu rõ hơn về loại hình nghệ thuật này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu trong bài học ngày hôm nay – Bài 12: Tạo hình nhân vật múa rối nước.

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1. Quan sát

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS biết đến vẻ đẹp tạo hình của nghệ thuật múa rối nước ở Việt Nam.

b. Nội dung: GV chia HS cả lớp thành 6 nhóm, yêu cầu các nhóm khai thác hình ảnh, thông tin mục Quan sát SGK tr.50, 51 kết hợp tìm hiểu thêm thông tin trên sách, báo, internet và thực hiện nhiệm vụ:

- Nhóm 1 + 2: Loại hình nghệ thuật múa rối nước thường diễn ra trong không gian, bối cảnh như thế nào?

- Nhóm 3 + 4: Hãy nêu những đặc trưng tạo hình nhân vật trong nghệ thuật múa rối nước.

- Nhóm 5 + 6: Nhân vật rối trong nghệ thuật múa rối nước thường được làm bằng vật liệu gì?

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về tạo hình nhân vật múa rối nước.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

Hoạt động 2: Thể hiện

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS khai thác vẻ đẹp tạo hình của múa rối nước trong thực hành, sáng tạo mĩ thuật.

b. Nội dung:

- GV hướng dẫn HS khai thác vẻ đẹp tạo hình nhân vật rối nước thể hiện sản phẩm mĩ thuật 3D.

- GV hướng dẫn HS thực hiện tạo hình nhân vật rối nước theo hình thức thể hiện yêu thích.

c. Sản phẩm: Sản phẩm tạo hình nhân vật rối nước theo hình thức thể hiện yêu thích của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Gợi ý khai thác vẻ đẹp tạo hình nhân vật rối nước thể hiện sản phẩm mĩ thuật 3D

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV trình chiếu và hướng dẫn HS quan sát tác phẩm nghệ thuật.

- GV gợi ý: Sử dụng công cụ AI tạo ảnh (như Bing Image Creator) với câu lệnh: 'Con rối nước hình rồng/phượng, phong cách sơn mài Việt Nam, rực rỡ'.

- GV giới thiệu cách khai thác vẻ đẹp tạo hình nhân vật rối nước thể hiện sản phẩm mĩ thuật 3D:

- GV hướng dẫn HS tìm kiếm hình ảnh, tài liệu liên quan đến múa rối nước thông qua sách, báo, internet,... theo định hướng:

+ Tìm kiếm tài liệu liên quan đến nghệ thuật múa rối nước, qua đó hình thành ý tưởng cho SPMT.

+ Phác thảo bố cục chung, về hình tổng thể, chi tiết nhân vật, bối cảnh. Lưu ý: bố cục cân đối, hình to rõ ràng,...

+ Lựa chọn gam màu phù hợp, thể hiện vào hình cần vẽ, làm mô hình,...

+ Hoàn thiện SPMT.

- GV lưu ý HS cần tìm ý tưởng, khai thác về tạo hình, ứng dụng của SPMT vào thực tế cuộc sống:

+ Ý tưởng: Khai thác vẻ đẹp của nghệ thuật rối nước để làm SPMT 2D/3D.

+ Hình thức thể hiện: Lựa chọn hình thức thể hiện nào? Vật liệu để làm SPMT là gì?

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi, kết hợp đọc mục Em có biết SGK tr.52 để củng cố kiến thức đã học.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác hình ảnh, thông tin trong mục và trả lời câu hỏi.

- [6.2.TC2a]: HS sử dụng công cụ AI để tạo ra các bản phác thảo tham khảo (moodboard), giúp hình dung màu sắc và chi tiết trang trí trước khi làm thật.

- GV quan sát, hướng dẫn hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trình bày kết quả thảo luận.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận:

+ Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian truyền thống, xuất hiện từ nền văn hóa lúa nước. Từ một nghệ thuật mang yếu tố dân gian, múa rối nước đã trở thành một nghệ thuật truyền thống và là một sáng tạo độc đáo, đặc trưng của Việt Nam.

+ Múa rối có ở nhiều quốc gia trên thế giới, nhưng múa rối nước thì chỉ duy nhất có ở Việt Nam.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới. 

Nhiệm vụ 2: Tạo hình nhân vật rối nước theo hình thức thể hiện yêu thích

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm: Tạo hình nhân vật rối nước theo hình thức thể hiện yêu thích.

- GV hướng dẫn HS tham khảo một số sản phẩm mĩ thuật của HS thực hiện:

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc theo nhóm, vận dụng kiến thức đã học và thực hành, sáng tạo sản phẩm tạo hình nhân vật rối nước theo hình thức thể hiện yêu thích.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS trong quá trình thực hiện sản phẩm.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

HS hoàn thành sản phẩm tạo hình nhân vật rối nước theo hình thức thể hiện yêu thích.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV khuyến khích, khen ngợi HS đã hoàn thành sản phẩm.

- GV chuyển sang nội dung mới.

Hoạt động 3: Thảo luận

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Báo cáo, trưng bày, thuyết trình sản phẩm trước lớp.

- Khả năng trình bày, bày tỏ cảm nhận của bản thân trước nhóm, lớp.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS trưng bày SPMT đã thực hiện.

c. Sản phẩm: HS trao đổi, chia sẻ về sản phẩm mĩ thuật đã thực hiện.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS sưu tầm và giới thiệu được vẻ đẹp tạo hình của nhân vật rối nước với người thân, bạn bè.

b. Nội dung: 

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, thực hiện nhiệm vụ: Sưu tầm và giới thiệu được vẻ đẹp tạo hình của nhân vật rối nước với người thân, bạn bè.

- GV cho HS trả lời nhanh một số câu hỏi trắc nghiệm về Tạo hình nhân vật múa rối nước.

c. Sản phẩm: 

- Thực hiện trình diễn một vở kịch trên cơ sở nhân vật rối.

- Đáp án câu trả lời trắc nghiệm của HS. 

d. Tổ chức thực hiện

Nhiệm vụ 1: Sưu tầm và giới thiệu được vẻ đẹp tạo hình của nhân vật rối nước với người thân, bạn bè

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân và thực hiện nhiệm vụ ở nhà: Sưu tầm và giới thiệu được vẻ đẹp tạo hình của nhân vật rối nước với người thân, bạn bè.

- GV khuyến khích HS tạo một bài đăng trên mạng xã hội (chế độ riêng tư hoặc nhóm lớp) hoặc thiết kế một Poster số (Infographic).

- GV hướng dẫn HS thực hiện:

+ Sưu tầm hình ảnh nhân vật rối qua các kênh khác nhau như: ảnh chụp, hình trong sách báo, tạp chí, internet, mô hình nhân vật rối,...

+ Các bài viết giới thiệu về vẻ đẹp của nghệ thuật múa rối nước.

+ Tìm hiểu ý nghĩa của nhân vật rối.

+ Giá trị văn hóa của nghệ thuật múa rối nước trong đời sống đương đại.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thực hiện trình diễn mọt vở kịch trên cơ sở nhân vật rối đã thực hiện.

- [2.2.TC2a]: HS vận dụng công nghệ số (Canva/PowerPoint) để thiết kế ấn phẩm truyền thông và chia sẻ lên môi trường số (Padlet/Facebook nhóm) để lan tỏa giá trị văn hóa.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

HS báo cáo sản phẩm vào tiết học sau.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

Nhiệm vụ 2: Trả lời câu hỏi trắc nghiệm – Tổng kết bài học

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..