Giáo án NLS Ngữ văn 7 kết nối Bài 5: Hội lồng tồng

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu khái quát về hội lồng tồng

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc phần đầu văn bản và trả lời:

+ Em hiểu lồng tồng là gì? Đây có phải tiếng địa phương không?

+ Hội lồng tồng được tổ chức vào thời gian nào và diễn ra ở đâu?

+ Nhân dân thờ cúng ai trong lễ hội?

+ Trong hội lồng tồng, có những hoạt động gì diễn ra?

+ Những sản vật cúng tế trong hội lồng tồng có liên quan gì với tục mowr hội xuống đồng và tục thờ thành hoàng – thần nông? Từ đó, theo em, hội lồng tồng được tổ chức nhằm mục địch gì?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời một số HS trình bày kết quả trước lớp.

Dự kiến sản phẩm:

- Lồng tồng – xuống đồng (tiếng Tày – Nùng)

- Thời gian: sau tết Nguyên đán đến tết Thanh minh

- Nhân dân thờ những nhân vật ngày xưa đã có công khai quá ruộng nương.

- Các hoạt động trong lễ hội. 

- Các sản vật cúng tế như gà thiến béo, lợn quay, các thứ bánh trái… là những sản phẩm nông nghiệp của cư dân , dâng lên tế thần nông để thể hiện sự biết ơn của cư dân với các vị thần cai quản đời sống bản mường, kính báo  về công việc làm ăn sinh sống hàng năm và biểu thị niềm mong ước về cuộc sống no đủ.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chốt kiến thức > Ghi lên bảng.

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu các trò chơi trong lễ hội

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc phần tiếp theo của văn bản và thảo luận theo nhóm: Hãy mô tả, thuyết minh về các trò chơi trong hội lồng tồng (mỗi nhóm sẽ trưng bày sản phẩm sơ đồ tóm tắt và thuyết trình. Bao gồm phần hình ảnh, video đã chuẩn bị từ tiết trước về các hoạt động trong lễ hội)

•  Nhóm 1, 2: Tìm hiểu trò chơi ném còn.
•  Nhóm 3, 4: Tìm hiểu trò chơi múa sư tử.
•  Nhóm 5, 6: Tìm hiểu hoạt động hát lượn.

- GV cung cấp link bảng Padlet. Các nhóm dùng thiết bị di động để đăng tải các "thẻ ghi chú số" (sticky notes) phân loại các hoạt động: Phần Lễ (cúng bái, ăn uống) và Phần Hội (tung còn, múa sư tử, hát lượn).

- GV hướng dẫn 1 nhóm dùng Chatbot AI kèm câu lệnh: "Giải thích ý nghĩa biểu tượng của quả còn và vòng tròn trên cây nêu trong hội Lồng tồng". HS dùng kết quả để làm sâu sắc thêm bài báo cáo của nhóm mình.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

- Các nhóm hoàn thành sản phẩm và thuyết trình.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS các nhóm lên trình bày kết quả trước lớp.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chốt kiến thức > Ghi lên bảng.

Nhiệm vụ 5: Tổng kết

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt câu hỏi: Qua văn bản, em hãy rút ra nhận xét về nội dung và nghệ thuật của văn bản.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc theo bàn, HS thực hiện nhiệm vụ học tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe và nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chốt kiến thức.

II. Đọc – hiểu văn bản

1. Giới thiệu khái quát Hội lồng tồng

- Thời gian tổ chức: sau tết Nguyên đán đến tết Thanh Minh.

- Địa điểm: Diễn ra ở nhiều địa phương, mỗi nơi có truyền thuyết khác nhau về hội lồng tồng.

- Những hoạt động chính trong lễ hội:

+ Dân làng mang cỗ đến cúng thần nông.

+ Trưng y những sản phẩm nông nghiệp của dân làng: gà thiến béo, lợn quay, bánh trái….

+ Sau phần cúng, người dân ăn cỗ.

+ Các trò chơi dân gian:tung còn, kéo co, thi bắn, múa sư tử, “lượn lồng tồng”

- Mục đích: ý nghĩa cầu mùa, cầu một năm mưa thuận gió hòa, việc nhà nông thuận lợi và cảm tạ, kính báo với thần linh.

• Phần đầu đã cung cấp các thông tin cần thiết cho người đọc.

2. Các trò chơi trong lễ hội

a. Trò chơi ném còn

- Dụng cụ chính: 

+ Chiếc còn, là một túi vải màu hình vuông, trong đổ cát, đuôi dài hơn 1m bằng vải ngũ sắc.

+ Cây mai cao, trên đỉnh ngọn cây được uốn thành một vòng tròn, dán giấy trắng, có điểm hồng tâm.

- Cách chơi: Thanh niên gái trai chia hai bên thi nhau nhằm chiếc vòng giấy mà tung còn. Người ném trúng thủng  vòng giấy thì được thưởng, ém thủng hồng tâm thì được giải thưởng to hơn.

b. Trò chơi múa sư tử

- Mục đích: rèn luyện thân thể, giúp cho thanh niên có được một vài môn võ nghệ để tự vệ, chống giặc cướp, giặc ngoại xâm khi cần.

- Cách chơi: Trong hội lồng tồng, theo tục lệ,  con sư tử   nào đến trước giữ vai trò đàn anh, có quyền chủ trì các buổi biểu diễn; con đến sau phải đeo vào cằm con đến trước một miếng vải đỏ gọi là “quả hồng" để thừa nhận quyển đàn anh. Trường hợp tranh chấp người ta tổ chức một cuộc đấu miệng giữa hai con sư tử. Con nào quật ngã đối phương sẽ được nhận vai trò đàn anh; trường hợp này mỗi bên đều chọn một tay quyền thuật giỏi, một thầy dạy võ, để múa sư tử đọ tài với đối phương.

c. Hoạt động hát lượn

- Mục đích: để cầu mùa màng, chúc mừng dân làng được mọi sự may mắn, tốt lành, ca ngợi cái đẹp của thiên nhiên.

- Cách tiến hành:

+ Phần “lượn tuồng” gồm những bài hát cổ điển mà gái trai phải học thuộc lòng để hát kể cho nhau nghe những cảnh đẹp quê hương, câu chuyện mượn trong cổ tích, truyền thuyết….

+ Phần “lượn sương” sáng tác tại chỗ theo cảm hứng để giải trí đặt vấn đề yêu đương, trực tiếp thổ lộ tình cảm.

III. Tổng kết

1. Nội dung

- Văn bản giới thiệu lễ hội lồng tồng của các dân tộc vùng Việt Bắc.  Lễ hội bao gồm phần lễ được tổ chức trang trọng, thành kính và phần hội gồm các trò chơi sôi nổi, hấp dẫn. Những hoạt động văn hoá, những trò chơi dàn gian cũng thể hiện mong ước của người dân về một cuộc sống vui tươi, lành mạnh, may mắn; con người có sức khỏe, có tâm hồn bay bổng, phong phú, đặc biệt là mong ước có được sức mạnh thể chất và tinh thần đế đánh đuổi kẻ thù.

2. Nghệ thuật

- Cách triển khai ý kiến, lí lẽ mạch lạc, rõ ràng

- Ngôn từ bình dị, gần gũi

- Lối viết hấp dẫn, thuyết phục

- Cách lựa chọn từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi tả, gợi cảm

2.4.TC1a: HS khai thác nền tảng hợp tác trực tuyến (Padlet) để chia sẻ tư liệu hình ảnh và kết quả thảo luận nhóm về lễ hội.

6.2.TC1b: HS sử dụng công cụ Trí tuệ Nhân tạo (AI) để hỗ trợ tóm tắt quy trình lễ hội và tìm hiểu sâu về nguồn gốc tên gọi "Lồng tồng".