Giáo án NLS Ngữ văn 7 kết nối Bài 2: Thực hành tiếng Việt (1)

Ngày soạn:……./…../……

Ngày dạy:……./…../…..

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

TIẾT…: BIỆN PHÁP TU TỪ

I. MỤC TIÊU

1. Mức độ/ yêu cầu cần đạt:

- Nhận biết và nêu được tác dụng của biện pháp tu từ nói giảm nói tránh, biện pháp tu từ điệp ngữ.

   - Xác định được nghĩa của một số từ ngữ.

2. Năng lực

a. Năng lực chung

- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác...

b. Năng lực riêng biệt

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến bài thực hành.

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận, hoàn thành các bài tập xác định biện pháp tu từ trong câu.

- Năng lực tiếp thu tri thức tiếng việt để hoàn thành các bài tập, vận dụng thực tiễn.

c. Năng lực số 

- 2.2.TC1a: Sử dụng các công cụ tương tác trực tuyến cơ bản để trao đổi và chia sẻ kết quả phân tích ngôn ngữ.

- 5.2.TC1a: Tham gia thực hiện các bài kiểm tra, đánh giá kiến thức tiếng Việt trên nền tảng số do giáo viên thiết lập.

- 6.1.TC1a: Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) ở mức độ cơ bản để tra cứu nghĩa từ ngữ, gợi ý ví dụ về biện pháp tu từ và rà soát lỗi diễn đạt trong văn bản.

3. Phẩm chất:

- Thái độ học tập nghiêm túc.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Chuẩn bị của giáo viên:

- KHBD;

- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;

- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;

- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà;

- Máy tính, máy chiếu.

- Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.

- Công cụ AI hỗ trợ: ChatGPT, Copilot.

2. Chuẩn bị của học sinh: 

- SGK, SBT Ngữ văn 7, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.

- Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng HS thực hiện nhiệm vụ học tập học tập của mình từ đó khắc sâu kiến thức nội dung bài học về các biện pháp tu từ.

b. Nội dung: GV đặt những câu hỏi gợi mở vấn đề cho HS tìm hiểu về biện pháp tu từ.

c. Sản phẩm: xác định được ý nghĩa của từ dùng trong câu thơ.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc câu thơ sau và cho biết ý nghĩa của từ “đi”:

Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời
Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội
Rước Bác vào thăm, thấy Bác cười!

(Bác ơi – Tố Hữu)

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS nghe GV nêu yêu cầu và suy nghĩ trả lời.

- HS sử dụng điện thoại thông minh quét mã QR để tham gia trò chơi "Ai là bậc thầy tiếng Việt" trên nền tảng Quizizz/Azota. Hệ thống số hóa sẽ tự động xếp hạng dựa trên tốc độ và độ chính xác của câu trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS trả lời câu hỏi.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, khen ngợi các HS đã trả lời đúng.

- Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới: Tác giả dùng từ “đi” để chỉ việc Bác Hồ đã mất, cách dùng từ ấy nhằm nói tránh đi đau thương, là sự mất mát lớn lao với toàn thể dân tộc. Vậy cách dùng từ đó là biện pháp nghệ thuật gì được sử dụng trong văn chương? Bài học hôm nay các em sẽ được tìm hiểu kĩ hơn về các biện pháp tu từ.

[5.2.TC1a: HS tham gia thực hiện các bài kiểm tra, đánh giá kiến thức tiếng Việt trên nền tảng số do giáo viên thiết lập.]

2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Hình thành kiến thức mới

a. Mục tiêu: Nắm được kiến thức về biện pháp tu từ nói giảm nói tránh.

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến bài học biện pháp tu từ nói giảm nói tránh.

c. Sản phẩm học tập: HS trả lời các kiến thức liên quan đến biện pháp tu từ nói giảm nói tránh.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức về tiếng việt về biện pháp tu từ nói giảm, nói tránh

b. Nội dung: GV chiếu bài tập, HS suy nghĩ, trả lời.

c. Sản phẩm học tập: HS hoàn thành các bài tập trong sách giáo khoa.

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Bài tập 1, 2

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS chia thành 4 nhóm, làm bài tập 1,2 trang 42

+ Nhóm 1, 2: bài 1                           + Nhóm 3,4: bài 2

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc và hoàn thành bài tập.

- Các nhóm HS sử dụng thiết bị cá nhân truy cập vào bảng Padlet của lớp, gõ kết quả phân tích tác dụng của cụm từ "anh không về nữa" và "ngồi dưới cội mai vàng" lên không gian chung để cả lớp cùng theo dõi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS giơ tay nhanh nhất cho mỗi câu để trả lời, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chuẩn kiến thức.

Đáp án:

Bài 1: 

- Biện pháp tu từ nói giảm nói tránh thể hiện ở cụm từ “không về” được dùng với nghĩa “đã hi sinh”, “đã mất”.

- Nhà thơ viết về sự hi sinh của người lính nhưng không dùng những từ trực tiếp nói về cái chết để tránh gây cảm giác đau buồn.

Bài 2: Ví dụ về việc sử dụng biện pháp nói giảm nói tránh

(1)

Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.
Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,

(Khóc Dương Khuê – Nguyễn Khuyến)

(2) Chuyện kể rằng trước lúc Người ra đi, Bác muốn nghe một câu hò xứ Huế.

(Lời Bác dặn trước lúc đi xa)

[2.2.TC1a: HS sử dụng các công cụ tương tác trực tuyến cơ bản để trao đổi và chia sẻ kết quả phân tích ngôn ngữ.]

Nhiệm vụ 2: Bài tập 3

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cặp đôi: Xác định biện pháp tu từ trong những câu văn sau và nêu tác dụng

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc và hoàn thành bài tập, gạch chân cụm từ có sử dụng biện pháp nghệ thuật tu từ, nêu tác dụng.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS giơ tay nhanh nhất đọc câu trả lời, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chuẩn kiến thức.

Đáp án:

1. Trong câu thứ nhất (lời của Dế Choắt), cụm từ nhắm mắt được dùng đế nói về cái chết. Việc dùng cụm từ đó có tác dụng giảm bớt cảm giác đau thương so với câu không dùng nói giảm nói tránh: “Nhưng trước khi chết, tôi khuyên anh..
2. Trong câu thứ hai (lời của Dế Choắt), cụm từ nghèo sức được dùng để chỉ sự yếu ớt vế thể chất (không có sức để đào một cái hang sâu, an toàn). Việc dùng cụm từ đó có tác dụng làm giảm sắc thái tiêu cực so với câu không dùng nói giảm, nói tránh: “... nhưng em yếu ớt quá”.

Nhiệm vụ 3: Bài tập 4

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Nhiệm vụ 4: Bài tập 5

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS hoàn thành bài tập 5 vào vở. 

- GV hướng dẫn: để xác định được nghĩa của các từ ngữ, cần dựa vào từ ngữ xung quanh nó.

      Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc và hoàn thành bài tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV gọi HS trả lời, HS nhận xét và bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chuẩn kiến thức.

Đáp án:

• Cụm từ núi xanh trong khổ thơ có nghĩa là chiến trường, nơi diễn ra những trận chiến ác liệt. Có thể suy đoán nghĩa của cụm từ núi xanh dựa vào các từ ngữ xung quanh nó: rừng chiều, Trường Son, núi cũ, đại ngàn, núi non, ...
• Cụm từ máu lửa được nhà thơ dùng với nghĩa chỉ những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Có thể suy đoán được nghĩa của cụm từ máu lửa dựa vào các từ ngữ xung quanh nó: hoà bình, bom nổ, khói đen, ngọn lửa,...

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học về để giải bài tập, củng cố kiến thức.

b. Nội dung: Sử dụng kiến thức đã học để hoàn thành các bài tập.

c. Sản phẩm học tập: Đoạn văn HS viết được.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..