- HS hiểu được rằng, chủ đề Trái nghiệm để trưởng thành được thể hiện ở những VB thuộc các thể loại khác nhau. Khác với hai VB Bản đồ dẫn đường và Hãy cầm lấy và đọc, Nói với con là một bài thơ. Đọc bài thơ, HS không những cần biết cảm thụ nội dung trữ tình, nghệ thuật biểu đạt, mà còn biết đối sánh để thấy các yếu tố của VB, phương thức thể hiện, cấu trúc, ngôn ngữ có sự khác biệt như thế nào so với các VB nghị luận đã học. Nhờ sự đối sánh đó, HS nhận thức được rõ hơn đặc điểm của VB nghị luận.

2. Năng lực

a. Năng lực chung

- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác...

b. Năng lực riêng biệt

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản Nói với con.

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về văn bản Nói với con.

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa văn bản.

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm nghệ thuật của truyện với các văn bản khác có cùng chủ đề.

c. Năng lực số

- 1.1.TC1a: Sử dụng công cụ số để tra cứu thông tin về tác giả Y Phương và văn hóa dân tộc Tày.

- 3.1.TC1a: Sử dụng phần mềm sơ đồ hoặc bảng số hóa để đối sánh đặc điểm giữa thơ và văn bản nghị luận.

- 6.1.TC1a: Nhận diện khả năng của AI trong việc chuyển đổi ngôn ngữ thơ ca thành hình ảnh trực quan (Text-to-Image) để hỗ trợ cảm thụ thẩm mỹ.

- 6.2.TC1a: Sử dụng trợ lý AI để giải nghĩa các hình ảnh ẩn dụ khó và gợi ý các tư liệu số về phong tục tập quán của "người đồng mình".

- 6.3.TC1a: Thực hiện đạo đức số khi chia sẻ các hình ảnh, tư liệu văn hóa dân tộc trên không gian mạng, đảm bảo tính xác thực và tôn trọng bản sắc.

3. Phẩm chất:

- HS có trách nghiệm với bản thân và với cộng đồng.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Chuẩn bị của giáo viên:

- KHBD;

- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;

- Tranh ảnh về nhà thơ Y Phương;

- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;

- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà;

- Máy tính, máy chiếu.

- Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.

- Công cụ AI hỗ trợ: ChatGPT, Copilot.

2. Chuẩn bị của học sinh:

- SGK, SBT Ngữ văn 7, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.

- Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập học tập của mình từ đó khắc sâu kiến thức nội dung bài học Nói với con.

b. Nội dung: GV đặt câu hỏi gợi mở để HS chia sẻ cảm nghĩ.

c. Sản phẩm: Chia sẻ của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV bật cho HS nghe đoạn đầu bài hát “Nhật kí của mẹ” để HS bắt vào nhịp cảm xúc của bài học.

- GV đặt một số câu hỏi để tạo tình huống, khơi gợi suy nghĩ, cảm xúc của HS giúp HS kết nối những trải nghiệm của bản thân với nội dung trữ tình trong bài thơ:

+ Em đã được nghe những lời căn dặn như thế nào của những người thân yêu trong gia đình?

+ Trong những lời căn dặn đó, những người thân hi vọng gì ở em?

+ Có bao giờ trở thành một chủ đề trong câu chuyện của gia đình em?

+ Em hãy nhớ lại những bài thơ viết về tình cảm cha con, mẹ con hoặc đọc thêm.

- GV tiếp tục chiếu cho HS xem video AI được thiết kế riêng cho bài học và yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

[2.1.TC1a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số)].

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS suy nghĩ, cảm nhận và trả lời câu hỏi

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời môt vài HS chia sẻ câu trả lời trước lớp, yêu cầu cả lớp lắng nghe và nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, khen ngợi các HS đã có những lời chia sẻ hay và thú vị.

- Từ câu trả lời của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới: Tình cảm giữa người và người luôn là điều thiêng liêng và cao đẹp nhất trong cuộc sống. Lòng yêu thương con cái, ước mong thế hệ sau tiếp nối xứng đáng, phát huy được truyền thống tổ tiên, quê hương là một thứ tình cảm cao đẹp của con người Việt Nam ta suốt bao đời nay. Văn bản chúng ta sẽ học ngày hôm nay mang tên Nói với con của nhà thơ Y Phương cũng nằm trong mạch cảm hứng phổ biến ấy. Nhưng nhà thơ đã có cách nói rất riêng của mình tạo nên sựu độc đáo và nét cuốn hút riêng. Để hiểu rõ hơn nội dung bài thơ này, chúng ta cùng nhau đi tìm hiểu qua bài học nhé.

2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Đọc văn bản

a. Mục tiêu: Đọc diễn cảm, nắm được những thông tin về tác giả, tác phẩm Nói với con.

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi về tác giả, tác phẩm Nói với con.

c. Sản phẩm học tập: HS nêu được một số nét về tác giả và thông tin tác phẩm Nói với con.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

Hoạt động 2: Khám phá văn bản

a. Mục tiêu: Nhận biết được những đặc trưng của thơ trữ tình thông qua đọc, phân tích văn bản và nắm được nghệ thuật dùng trong văn bản.

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi về bài Nói với con.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến bài học Nói với con.

d. Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NLS

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu lời tâm tình của cha với con về tình câm của cha mẹ, của gia đình

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc to 4 câu thơ đầu, thảo luận theo cặp đôi:

+ Tìm những hỉnh ảnh gợi nên tình cảm cha con qua một số từ ngữ.

+ Em có cảm nhận như thế nào về tình cảm cha con được nhà thơ gửi gắm?

- GV đặt câu hỏi gơi mở: Người cha đã nhìn nhận như thế nào về mối quan hệ giữa “con” với gia đình?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS suy nghĩ trả lời và trao đổi với bạn bên cạnh

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời một số HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp lắng nghe và nhận xét.

Bước 4: Đánh gợi giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV tổng hợp ý kiến, nhận xét và kết luận kiến thức è Ghi lên bảng

- GV giảng giải thêm: Mối quan hệ giữa “con” với gia đình là quan hệ hết sức tự nhiên và sâu sắc. Con đường cha mẹ sinh ra, nuôi dưỡng, bao bọc. Bước đi chập chững, tiếng nói đầu đời của con đem đến cho cha mẹ niềm vui, hạnh phúc (Một bước chạm tiếng nói/ Hai bước tới tiếng cười).

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu lời tâm tình của cha với con về niềm vui lao động và tình nghĩa của quê hương, xứ sở.

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS theo dõi những dòng thơ tiếp theo và thực hiện yêu cầu theo nhóm:

+ Tìm những hình ảnh, câu văn gợi nên tình yêu mến, tự hào về lao động, quê hương, xứ sở.

+ Thông qua những câu thơ đó, các em nhận ra điều gì ở người cha khi nhìn nhận về mối quan hệ của “con” với quê hương, xứ sở? Điều đó có ý nghĩa gì đối với sự trưởng thành của “con”?

- GV yêu cầu HS nhập các câu thơ miêu tả bối cảnh "Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương" vào công cụ AI tạo ảnh để quan sát cách máy tính mô phỏng sức mạnh dân tộc, từ đó cảm nhận sâu hơn ý nghĩa ẩn dụ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc, thảo luận và trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV gọi một vài HS đại diện mỗi nhóm trình bày trước lớp. Cả lớp lắng nghe, nhận xét và bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chốt kiến thức è Ghi lên bảng.

- GV giảng giải thêm: Mối quan hệ giữa “con” với quê hương: Quê hương không chỉ là nơi con được sinh ra lớn lên, mà còn là nơi hun đúc, nuôi dưỡng nghị lực sống và tâm hồn con (Đan lờ cài nan hoa/ Vách nhà ken câu hát/Rừng cho hoa/Con đường cho những tấm lòng; Còn quê hương làm phong tục). Đặc biệt, nói đến quê hương là nói đến những con người xứng đáng là mẫu hình về mọi mặt cho con noi theo để trưởng thành.

Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu những phẩm chất cao quý của “người đồng mình”

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt câu hỏi cho HS suy nghĩ, thảo luận trong nhóm trả lời và điền vào bảng: Vẻ đep tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền bỉ của “người đồng minh” được thể hiện như thế nào trong bài thơ? Nói về “người đồng minh”, người cha muốn nhắn gửi điều gì?

Phẩm chất	Câu thơ

- GV đặt thêm câu hỏi nhỏ định hướng cho HS trả lời câu hỏi lớn: Em hiểu “người đồng mình” là gì? Những khia cạnh nào trong đời sống vật chất và tinh thần của “người đồng mình” đã được thể hiện trong bài thơ? Mỗi nét đẹp về tâm hồn và sức sống của “người đồng mình” được nói đến ở dòng thơ nào? Vì sao trong lời tâm tình với con, cha lai nói nhiều đến vẻ đẹp của “người đồng mình”?

- GV đặt câu hỏi gợi mở: Trên chuyến “lên đường” của con, người cha mong muốn con phải như thế nào? Điều đó đem đến ý nghĩa gì trên hành trình trưởng thành của con?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận theo nhóm, suy nghĩ để hoàn thiện bảng.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện một số nhóm HS trình bày bảng trước lớp, yêu cầu cả lớp nhận xét và góp ý

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chốt kiến thức è Ghi lên bảng.

II. Đọc – hiểu văn bản

1. Lời tâm tình của cha với con về tình cảm cha mẹ, gia đình

- Con được lớn lên trong tình yêu thương, sự nâng niu và mong chờ của cha mẹ

- Những hình ảnh cụ thể gới sự gắn bó của tình cảm cha con: “chân phải – chân trái”, “tiếng nói – tiếng cười”, “một bước – hai bước”,…

è Tạo ra bầu không khí ấm áp, quấn quýt và hạnh phúc.

2. Lời tâm tình của cha với con về niềm vui lao động và tình nghĩa của quê hương, xứ sở.

- Hình ảnh thiên nhên che chở, nuôi dưỡng con về tâm hồn và lối sống: Người cha nhắc tới “ngày cưới” – ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời – đó là điểm tựa của hạnh phúc è Người cha muốn nói với người con vẻ đẹp của vùng quê giàu truyền thống và nghĩa tình

- Khi nói về quê hương, người cha tự hào khi nói về sức sống bền bỉ, mạnh mẽ mà cao đẹp của quê hương với mong muốn con tiếp nối, phát triển.

è Bằng việc sử dụng điệp tư, điệp ngữ và cách so sánh cụ thể kết hợp nhiều kiểu câu ngắn dài khác nhau, lời tâm tình của người cha góp phần khẳng định người miền núi tuy có nhiều khó khăn và vất vả, nhưng họ luôn kiên cường, sống mạnh mẽ, thiết tha với quê hương.

3. Những phẩm chất cao quý của “người đồng mình”

- “Người đồng mình” là những con người của quê hương, xứ sở.

è Trong những chuyến “lên đường” của con, người cha muốn con phải:

+ Luôn nhớ rằng trên từng bước trưởng thành của con đều có sự bảo ban và ánh mắt dõi theo đầy hi vọng của cha mẹ (Lên đường/Không bao giờ nhỏ bé được/ Nghe con)

+ Thấu hiểu, yêu thương và tự hào về “người đồng mình”, sống có cốt cách cao đẹp, xứng đáng là người con của quê hương, xứ sở.

6.1.TC1a: HS nhận diện khả năng của AI trong việc chuyển đổi ngôn ngữ thơ ca thành hình ảnh trực quan (Text-to-Image) để hỗ trợ cảm thụ thẩm mỹ.

BẢNG PHẢN HỒI KẾT QUẢ THẢO LUẬN CỦA HS

Phẩm chất	Câu thơ
Những con người đáng yêu vì nét tài hoa, lãng mạn và đời sống tâm hồn phong phú	Người đồng mình yêu lắm con ơi/ Đan lờ cài nan hoa/Vách nhà ken câu hát
Những con người có ý chí và nghị lực sống mãnh liệt	Người đồng mình thương lắm con ơi/ Cao đo nỗi buồn/ Xa nuôi chí lớn
Những con người chân thật, giản dị, nhưng có cốt cách cao quý	Người đồng mình thô sơ da thịt/ Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
Những con người chịu thương chịu khó, sống gắn bó và hết lòng xây đắp quê hương	Sống trên đa không chê đá gập ghềnh/ Sống trong thung không chê thung nghèo đói/ Sống như sông như suối/ Lên thác xuống ghềnh/ Không lo cực nhọc; Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương.

Nhiệm vụ 4: Tìm hiểu nghệ thuật và nội dung ý nghĩa.

…………………………………………..

III. Tổng kết

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức về văn bản Nói với con đã học.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS đăng nhập vào phần mềm Quizizz để trả lời câu hỏi trắc nghiệm củng cố bài học.

c. Sản phẩm học tập: HS trả lời câu hỏi trắc nghiệm trên Quizizz

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học về bài Nói với con để giải bài tập, củng cố kiến thức.

b. Nội dung: Sử dụng kiến thức đã học để viết đoạn văn nêu nêu cảm nhận của HS về ước muốn của người cha dành cho con được thể hiện trong bài.

c. Sản phẩm học tập: Đoạn văn HS viết được.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS: Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em về ước muốn của người cha dành cho con được thể hiệ trong bài. Từ đó liên hệ với bản thân em cần làm gì để bảo vệ quê hương, xứ sở.

- GV yêu cầu HS đăng tải sản phẩm lên Padlet hoặc nhóm học tập của lớp. HS chú thích rõ nguồn gốc các hình ảnh minh họa đính kèm để tôn trọng bản quyền số.

[6.3.TC1a: HS thực hiện đạo đức số khi chia sẻ các hình ảnh, tư liệu văn hóa dân tộc trên không gian mạng, đảm bảo tính xác thực và tôn trọng bản sắc.]

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS nghe yêu cầu và hướng dẫn của GV để viết đoạn văn.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 HS trình bày đoạn văn ngắn của mình trước lớp bằng cách chiếu lên bảng.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá sản phẩm học tập của HS và chỉnh sửa cho hoàn thiện

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- GV dặn dò HS:

+ Ôn tập lại văn bản Nói với con.

+ Soạn bài: Viết bài văn nghị luận về một vấn đề trong đời sống (trình bày ý kiến phản đối) trang 67.