Giáo án NLS Lịch sử 9 kết nối Bài 16: Việt Nam kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, thống nhất đất nước giai đoạn 1954 – 1965

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về phong trào Đồng khởi

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV cung cấp mã QR dẫn đến Bản đồ số phong trào Đồng Khởi (hoặc video lược đồ động). 

- GV yêu cầu HS: Quan sát sự lan rộng của phong trào từ Bến Tre ra khắp Nam Bộ.

- GV đặt câu hỏi: Tại sao gọi là "Đồng Khởi"?

- GV chia HS cả lớp thành 3 nhóm.

- GV giao nhiệm vụ thể cho các nhóm:

Khai thác Hình 16.5, thông tin mục 2a SGK tr.81, 82:

Hình 16.5. Nhân dân Bến Tre

 đồng khởi (T1/1960)

+ Nhóm 1: Tìm hiểu về hoàn cảnh lịch sử.

+ Nhóm 2: Nêu diễn biến của phong trào Đồng khởi.

+ Nhóm 3: Nêu kết quả của phong trào Đồng khởi. 

- GV cung cấp thêm cho HS một số tư liệu (Đính kèm phía dưới Nhiệm vụ 1).

- GV hướng dẫn HS đọc mục Em có biết SGK tr.82 để tìm hiểu thêm về đội quân tóc dài Bến Tre.

- GV cung cấp thêm một số thông tin về “Đội quân tóc dài”: 

+ Ra đời trong phong trào Đồng khởi của tỉnh Bến Tre năm 1960, phát triển rộng khắp trong toàn miền Nam. 

+ Trong phong trào Đồng khởi, bà Nguyễn Thị Định đã chỉ đạo lực lượng vũ trang vừa đánh địch chống càn, vừa huy động lực lượng quần chúng đấu tranh địch vận, đấu tranh chính trị, lập nên “Đội quân tóc dài. Các má, các cô, các chị trong đội quân là những người phụ nữ chân quê, lam lũ nhưng lại là những con người trung kiên, ưu tú, dũng cảm và mưu trí. 

Nữ tướng Nguyễn Thị Định nói chuyện thân mật

với các nữ đại biểu dự Đại hội Anh hùng – 

Chiến sĩ thi đua miền Nam lần thứ 2 (9/1967)

+ “Đội quân tóc dài” trở thành tên gọi chung cho các phong trào đấu tranh chống Mỹ của phụ nữ Nam Bộ và các đơn vị nữ binh trong Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Thiếu tướng Nguyễn Thị Định chỉ đạo lực lượng 

vũ trang đánh địch chống càn, huy động lực lượng 

quần chúng đấu tranh binh vận, đấu tranh chính trị 

với phương châm “Ba mũi giáp công” 

Video: Đội quân tóc dài anh hùng. 

https://www.youtube.com/watch?v=aPH1WlVyDPY

(Từ 5p06 đến hết).

- GV cho HS cả lớp nghe một đoạn trong bài hát Dáng đứng Bến Tre (Nhạc và lời Nguyễn Văn Tý, 1980). 

https://www.youtube.com/watch?v=szz1YdiqiEE

(Từ 0p28 đến 1p55). 

- GV tổ chức cho HS chơi trò chơi “Nhà sử học thông thái”.

- GV phổ biến luật chơi cho HS:

+ HS chia làm 2 đội. HS các đội trả lời câu hỏi và viết đáp án ra bảng phụ.

Vì sao phong trào Đồng khởi đã đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của cách mạng miền Nam?

+ GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án và tuyên bố đội thắng cuộc.

- GV gợi ý cho HS về nhà xem thêm các phim tài liệu về phong trào Đồng Khởi:

+ Đồng Khởi Bến Tre (sản xuất năm 2020).

https://www.youtube.com/watch?v=wkOWEtlfai0

+ Việt Nam – 1963 – Ai sẽ thắng ai (sản xuất năm 2023).

https://www.youtube.com/watch?v=hcjRZD3dCTY

Bước 2 : HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS quét mã, quan sát lược đồ động.

- HS khai thác thông tin trong mục, tư liệu do GV cung cấp và trả lời câu hỏi. 

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- HS trả lời: Đồng khởi là đồng loạt nổi dậy.

- GV mời đại diện 3 HS trình bày hoàn cảnh lịch sử, diễn biến, kết quả của phong trào Đồng khởi.

- GV mời đại diện 2 đội trả lời câu hỏi trò chơi:

Phong trào Đồng khởi đã đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của cách mạng miền Nam, bởi:

+ Trước phong trào Đồng Khởi: cách mạng miền Nam gặp muôn vàn khó khăn, thử thách; ở thế giữ gìn lực lượng – đấu tranh bằng chính trị, hòa bình để gìn giữ lực lượng cách mạng.

+ Phong trào Đồng Khởi bùng nổ, cách mạng miền Nam chuyển sang thế tiến công – kết hợp đấu tranh chính trị là chủ yếu với đấu tranh vũ trang để giành chính quyền về tay nhân dân.

+ Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời để đoàn kết, tăng cường các lực yêu nước.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận: Phong trào Đồng khởi đã giáng đòn mạnh mẽ  vào chính sách thực dân mới của Mỹ ở miền Nam, làm lung lay tận gốc chính quyền Ngô  Đình Diệm; đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của cách mạng miền Nam: cách mạng  chuyển từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

2. Tìm hiểu các thắng lợi tiêu biểu về quân sự của nhân dân miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1964 – 1965)

a. Phong trào Đồng khởi

- Hoàn cảnh lịch sử:

+ Sau khi Pháp rút khỏi miền Nam (1954), Mỹ can thiệp và  dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm, âm mưu chia cắt lâu dài nước ta. 

+ Chủ trương của Đảng: Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 (đầu năm 1959) quyết định tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân.

- Diễn biến: 

+ Ngày 17/1/1960, nhân dân ba xã ở huyện Mỏ Cày đồng loạt nổi  dậy đánh đồn bốt, diệt ác ôn, giải tán chính quyền địch. + Từ Mỏ Cày, cuộc nổi dậy lan ra  toàn tỉnh Bến Tre. Từ Bến Tre, phong trào Đồng khởi lan ra khắp Nam Bộ, Tây Nguyên  và một số nơi ở Trung Trung Bộ.

- Kết quả: 

+ Làm cho bộ máy cai trị của chính quyền địch  ở thôn, xã bị phá vỡ.

+ Các uỷ ban nhân dân tự quản được thành lập. 

+ Ruộng đất của địa  chủ, cường hào bị tịch thu và chia cho dân cày nghèo.

5.2.TC2b: HS sử dụng bản đồ số/video) để giải quyết nhu cầu tìm hiểu diễn biến phong trào.

6.2.TC2a: HS sử dụng công cụ AI để giải thích thuật ngữ quân sự.

6.3.TC2a: HS đánh giá và lọc thông tin từ AI để kiểm chứng độ tin cậy so với kiến thức chính thống trong SGK

Tư liệu 4. Phong trào Đồng khởi (1959 – 1960)

     4.1. Ngày 17/1/1960, từ ba xã ban đầu là Định Thủy, Bình Khánh và Phước Hiệp (huyện Mỏ Cày), phong trào Đồng khởi đã lan nhanh ra các huyện Giồng Trôm, Thạnh Phú, Ba Tri,... Năm 1998, Khu di tích Đồng khởi Bến Tre được xây dựng tại xã Định Thủy, sau này được Chính phủ công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt (2016).

Video: Phong trào Đồng Khởi - Bước ngoặt của cách mạng miền Nam.

https://www.youtube.com/watch?v=roJNRmlG9Yk

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu về chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ (1961 – 1965)

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS: Sử dụng AI tạo ảnh (như Bing Image Creator - nếu có điều kiện) hoặc tìm kiếm hình ảnh để minh họa lại cảnh "Quân dân Ấp Bắc phá chiến thuật trực thăng vận".

- GV đặt câu hỏi: Chiến thuật trực thăng vận là gì và tại sao nó thất bại ở Ấp Bắc?

- GV trình chiếu cho HS một số hình ảnh kết hợp giải thích cho HS về “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ: “Chiến tranh đặc biệt” là một chiến lược chiến tranh xâm lược thực dân mới của Mỹ, được tiến hành bằng quân đội tay sai do cố vấn Mỹ chỉ huy, dựa vào vũ khí, trang thiết bị kĩ thuật, phương tiện chiến tranh của Mỹ nhằm thực hiện âm mưu “dùng người Việt đánh người Việt”. 

- GV tiếp tục dẫn dắt:

+ Trong vòng 18 tháng, Mỹ tăng cường viện trợ quân sự cho chính quyền Ngô Đình Diệm, tiến hành “dồn dập, lập ấp chiến lược”, sử dụng phổ biến các chiến thuật “trực thăng vận”. “thiết xa vận”.

+ Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, quân dân miền Nam đã từng bước đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”.

- GV yêu cầu HS làm việc theo 3 nhóm đã phân công ở Nhiệm vụ 1.

- GV giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm:

Khai thác Hình 16.6, thông tin mục 2b SGK tr.82, 83 và trả lời câu hỏi: Hãy mô tả những thắng lợi tiêu biểu của quân dân miền Nam trong chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ. 

Hình 16.6. Tem kỉ niệm “Chiến thắng Ấp Bắc”.

- GV cung cấp thêm một số tư liệu (Đính kèm phía dưới Nhiệm vụ 2).

- GV mỏ rộng kiến thức, yêu cầu HS tiếp tục thảo luận và trả lời câu hỏi:  

+ Chiến thắng Ấp Bắc (T1/1963) có ý nghĩa như thế nào?

+ Khẩu hiệu “Thi đua  Ấp Bắc, giết giặc lập công” cho em biết thêm điều gì về ý nghĩa của chiến thắng Ấp Bắc?

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

-  HS thao tác với công cụ số.

- HS khai thác thông tin trong mục, tư liệu do GV cung cấp và trả lời câu hỏi. 

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 3 HS mô tả những thắng lợi tiêu biểu của quân dân miền Nam trong chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trả lời câu hỏi mở rộng:

 + Ý nghĩa của chiến thắng Ấp Bắc (T1/1963): Có ý nghĩa về chiến thuật và về chiến lược. 

• Lần đầu tiên trên chiến trường miền Nam, quân dân ta đánh bại các chiến thuật “trực thăng vận, “thiết xa vận” của quân đội Sài Gòn,
• Đánh dấu sự phát triển về chất của cuộc chiến tranh cách mạng ở miền Nam.
• Chứng minh quân dân ta hoàn toàn có khả năng đánh bại các chiến thuật chiến tranh hiện đại của Mỹ và chính quyền, quân đội Sài Gòn. 
• Cổ vũ mạnh mẽ lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam. 

+ Khẩu hiệu “Thi đua  Ấp Bắc, giết giặc lập công” ra đời sau  thắng lợi của quân dân miền Nam ở Ấp Bắc (Mỹ Tho) ngày 2/1/1963. Phong trào  thi đua đã dấy lên trên khắp miền Nam làm thất bại một bước quan trọng trong âm  mưu bình định, lấn chiếm của địch trong chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

GV nhận xét, đánh giá và kết luận: 

- Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, quân dân miền Nam đã từng bước đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ với những thắng lợi tiêu biểu như: đánh bại cuộc hành quân vào chiến khu D, căn cứ U Minh, Tây Ninh,... (1962); chiến thắng Ấp Bắc (1963), mở chiến dịch tiến công quy mô lớn và giành thắng lợi ở An Lão, Ba Gia, Đồng Xoài,...

- Những thắng lợi về quân sự trong Đông – Xuân 1964 – 1965, thắng lợi về chống “bình định” và phá “ấp chiến lược” đã làm phá sản hoàn toàn chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.

b. Chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ (1961 – 1965)

- Năm 1962:

+ Đánh bại nhiều cuộc hành quân càn quét của quân đội Sài Gòn vào chiến khu D, căn cứ U Minh, Tây Ninh,…

+ Đấu tranh phá “ấp chiến lược”, làm thất bại âm mưu bình định của Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

- Năm 1963: Đánh bại cuộc hành quân càn quét của hơn 2000 quân Sài Gòn ở Ấp Bắc (Mỹ Tho) (2/1).

→ Mở ra khả năng đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.

→ Dấy lên phong trào “thi đua Ấp Bắc, giệt giặc lập công” khắp miền Nam. 

- Năm 1963 – 1965: chiến dịch tiến công quy mô lớn.

→ Thắng lợi ở An Lão (Bình Định), Ba Gia (Quảng Ngãi), Đồng Xoài (Bình Phước).

→ Phá sản hoàn toàn chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ. 

Tư liệu 5. Chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ (1961 – 1965).

     5.1. Chiến thắng Ấp Bắc. 

     Ấp Bắc là một ấp nhỏ, có 600 dân thuộc xã Tân Phú Trung, huyện Cai Lậy, tỉnh Mỹ Tho (Tiền Giang ngày nay). Phát hiện được lực lượng ta đang bố trí tại Ấp Bắc, Bộ Tư lệnh viện trợ quân sự Mỹ cùng Bộ Tư lệnh quân Sài Gòn tổ chức cuộc hành quân càn quét quy mô lớn vào Ấp Bắc. Để tạo ưu thế tuyệt đối về sức mạnh, đối phương huy động các tiểu đoàn quân kết hợp với các phương tiện chiến tranh hiện đại như: 13 xe thiết giáp M113, 13 tàu chiến, 6 máy bay khu trục B26, 15 máy bay trực thăng,... Tướng P. Hác Kin đã khẳng định trước các sĩ quan thuộc quyền: quân đội quốc gia hoàn toàn có thể bao vây được du kích và đè bẹp họ.

     Sáng 2/1, nhiều máy bay trinh sát địch đã quần lượn trên bầu trời Ấp Bắc hướng dẫn đường tiến quân cho bộ binh và cơ giới càn quét vào ấp. Tiểu đoàn trưởng Hai Hoàng chỉ huy trận đánh đã quán triệt mệnh lệnh: dù trong tình huống nào cũng phải giữ vững trận địa và đánh thắng địch. Khi đại đội của địch lọt vào khu vực trận địa của ta, bộ đội và du kích phối hợp với hỏa lực đánh trả quyết liệt. Sau ít phút giao chiến, tên sĩ quan chỉ huy và hàng chục lính bảo an bị tiêu diệt, một số khác bị thương sa xuống hố chông, bẫy, mìn,...của du kích. Bị đánh bất ngờ, bộ phận còn lại của địch hoảng loạn, co cụm ẩn nấp hoặc tháo chạy ra cánh đồng. Cùng thời gian đó, một cánh quân khác của địch cũng bị chặn đánh phải rút lui. Cánh quân thủy cũng bị trung đội du kích và hai đội công binh của ta chặn đánh quyết liệt. Bằng những trái thủy lôi tự chế tạo và hệ thống hỏa lực bố trí hai bên bờ kênh, bộ đội ta đã đánh chìm một tàu địch và làm hỏng một số chiếc khác. Nghe tin hai mũi tiến công trên bộ gặp nguy khốn, đoàn tàu của chúng tìm đường tháo lui.

     Sau đợt tiến công không thành, quân địch sử dụng chiến thuật trực thăng vận: dùng máy bay đổ quân xuống ấp hình thành hai gọng kìm bao vây quân ta. Quân ta dùng lối đánh nghi binh, rồi chờ máy bay địch hạ độ cao thì bất ngờ nổ súng bắn rơi máy bay địch. Quân địch tiếp tục nhiều đợt tiến công nữa nhưng cuối cùng cũng thất bại.

(Theo Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Tập III, Sđd, tr.222 - 234)

Video: Đường đến ngày thống nhất: Chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”.

https://www.youtube.com/watch?v=_ry9M-IwWy4 (từ 0p52 đến hết)

Video: Đập tan kế hoạch ấp chiến lược.

https://www.youtube.com/watch?v=NmJY-Xgwkeo

Video: Ngày 2/1/1963 - Chiến thắng Ấp Bắc.

https://www.youtube.com/watch?v=UkodLbxWwhA