Giáo án NLS Lịch sử 9 kết nối Bài 8: Cách mạng tháng Tám năm 1945

Mảnh ghép số 4: Đảm nhiệm công việc thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân là:

A. Lê Quảng Ba.

B. Hoàng Sâm.

C. Dương Mạc Thạch.

D. Võ Nguyên Giáp.

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chia HS cả lớp thành 3 nhóm.

- GV giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm:

+ Nhóm 1: 

Khai thác Hình 8.1, Tư liệu 1, thông tin mục 2a SGK tr.35 và trả lời câu hỏi: Hãy cho biết nội dung chuyển hướng chiến lược cách mạng của Đảng Cộng sản Đông Dương trong những năm 1939 – 1941 là gì? Lấy dẫn chứng từ Tư liệu 1 để chứng minh.

+ Nhóm 2: 

Khai thác Tư liệu 2, Hình 8.2, thông tin mục 2b SGK tr.36 và trả lời câu hỏi: Công cuộc chuẩn bị lực lượng diễn ra và đạt được kết quả như thế nào?

+ Nhóm 3: 

Khai thác thông tin mục 2c SGK tr.37 và trả lời câu hỏi: Hãy trình bày một số nét chính về sự ra đời của căn cứ địa trong Cách mạng tháng Tám năm 1945.

+ Nhóm 4: 

Khai thác thông tin mục 2d SGK tr.36, 37 và trả lời câu hỏi: Cao trào kháng Nhật cứu nước và những hoạt động chuẩn bị cuối cùng tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền diễn ra như thế nào?

- GV cung cấp thêm một số tư liệu về sự chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền (Đính kèm phía dưới Hoạt động 2).

- GV tổ chức cho HS chơi trò chơi “Nhà sử học thông thái”.

- GV phổ biến luật chơi cho HS:

+ HS chia làm 2 đội chơi. Lần lượt nghe GV nêu nhiệm vụ:

Nhiệm vụ 1: Nghe một số câu hát dưới đây:

“Trông vời lưng núi

Khuổi Nậm rì rào núi cao tầng mây

Chiều nay tiếng ai đang lượn về trên đèo

Kể rằng Người về đây, nhà in lưng đá

Người về quê ta tấm áo chàm tình thương quê nhà…”.

Video: Tiếng hát giữa rừng Pác Bó (Nguyễn Tài Tuệ).

https://www.youtube.com/watch?v=2RjUwH9iRVo

• Cho biết những câu hát trên nhắc tới địa điểm lịch sử nào?
• Nêu một số hiểu biết về địa điểm lịch sử này.

Nhiệm vụ 2: Lí giải vì sao Mặt trận Việt Minh lại thu hút được sự tham gia của đông đảo quần chúng nhân dân?

+ HS 2 đội viết đáp án sau mỗi nhiệm vụ vào bảng phụ. Sau thời gian 5 phút/nhiệm vụ, đội nào có đáp án chính xác, cung cấp được nhiều thông tin hơn, đó là đội chiến thắng.  

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác tư liệu, thông tin trong mục và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận 

- GV mời đại diện 3 nhóm lần lượt trình bày về công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn quốc.

- GV mời đại diện 2 đội chơi đọc đáp án trò chơi:

Nhiệm vụ 1: 

+ Đây là một số câu trong bài hát “Tiếng hát giữa rừng Pác Bó” (nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ) nói về di tích Lán Khuổi Nậm - một trong những điểm di tích thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó (huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng). Lán Khuổi Nậm nằm ngay ở cửa rừng, cách hang Pác Bó khoảng 1 km. Tên Khuổi Nậm theo tiếng Tày, Nùng có nghĩa là suối nước (lán được dựng ở nơi có suối chảy qua). Theo ghi chép lịch sử, từ cuối T3/1941, từ hang Pác Bó, Bác Hồ chuyển sang ở và làm việc tại lán Khuổi Nậm.

+ Tại Lán Khuổi Nậm đã diễn ra nhiều sự kiện lịch sử quan trọng: 

• Là nơi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập báo “Việt Nam độc lập; tổ chức các lớp huấn luyện chính trị, quân sự, thành lập Đội du kích Pác Bó,...
• Từ ngày 10 đến 19/5/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ tám (giống như một Đại hội toàn quốc của Đảng). Nghị quyết Trung ương đã vạch ra những chiến lược căn bản cho cách mạng Việt Nam và có ý nghĩa quyết định đến vận mệnh của đất nước.

Nhiệm vụ 2: Mặt trận Việt Minh lại thu hút được sự tham gia của đông đảo quần chúng nhân dân vì: Mặt trận Việt Minh được thành lập đã giương cao ngọn cờ dân tộc, xác định đúng kẻ thù, có những chủ trương, chính sách đúng đắn, những khẩu hiệu đấu tranh thích hợp, đáp ứng yêu cầu cách mạng, phù hợp với nguyện vọng và quyền lợi bức thiết của mọi tầng lớp nhân dân,

→ Mặt trận Việt Minh là nhân tố quan trọng góp phần tập hợp đông đảo quần chúng, hình thành lực lượng chính trị hùng hậu để xây dựng khối đoàn kết toàn dân, đưa Cách mạng Tháng Tám đi tới thắng lợi vẻ vang. Thành công của Mặt trận Việt Minh tạo dấu ấn lịch sử trong thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, để lại những bài học kinh nghiệm quý báu cho công tác xây dựng Mặt trận, tập hợp lực lượng, đoàn kết dân tộc trong các giai đoạn cách mạng sau này.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận:

Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn quốc:

+ Chuyển hướng chiến lược cách mạng của Đảng Cộng sản Đông Dương trong những năm 1939 – 1941: giải phóng dân tộc.

+ Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền: Mặt trận Việt Minh, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập.

+ Cao trào kháng Nhật cứu nước và những hoạt động chuẩn bị cuối cùng tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền: phong trào “Phá kho thóc Nhật, giải quyết nạn đói”; thành lập Việt Nam Giải phóng quân, khu giải phóng Việt Bắc. 

- GV chuyển sang nội dung mới.

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn quốc

a. Sự chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản Đông Dương

* T11/1939: Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương diễn ra.

- Địa điểm/người chủ trì: Bà Điểm (Thành phố Hồ Chí Minh) / TBT Nguyễn Văn Cừ. 

- Nhiệm vụ: giải phóng dân tộc, đánh đổ đế quốc Pháp và tay sai để giành độc lập.

*T5/1941: Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ tám diễn ra.

- Địa điểm/người chủ trì: Pác Bó (tỉnh Cao Bằng) / Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. 

- Nhiệm vụ:

+ Nhiệm vụ chiến lược: giải phóng dân tộc.

+ Nhiệm vụ trung tâm:

• Giải quyết vấn đề dân tộc trong phạm vi từng nước Đông Dương.
• Chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang để giành chính quyền là nhiệm vụ trung tâm

+ Hình thái cuộc khởi nghĩa: 

• Khởi nghĩa từng phần, tiến lên tổng khởi nghĩa.
• Dự báo về thời cơ của cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

b. Chuẩn bị về lực lượng

- Ngày 19/5/1941: Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (Mặt trận Việt Minh)

được thành lập.

+ Mục đích: Liên hiệp đồng bào yêu nước, không phân biệt giàu - nghèo, già - trẻ, gái - trai, tôn giáo, xu hướng chính trị, cùng thực hiện cách mạng giải phóng dân tộc.

+ Bao gồm: các tổ chức quần chúng (Hội Cứu quốc), thu hút quần chúng nhân dân tham gia.

+ Ý nghĩa:  công cuộc chuẩn bị mọi mặt cho cuộc Tổng khởi nghĩa được xúc tiến gấp rút.

- Ngày 22/12/1944: Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân  được thành lập tại Cao Bằng.

- Ngày 15/4/1945: Hội nghị Quân sự cách mạng Bắc Kì được triệu tập. Hội nghị quyết định:

+ thống nhất Cứu quốc quân và Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân thành Việt Nam Giải phóng quân.

+ phát triển hơn nữa các lực lượng vũ trang và nửa vũ trang, xây dựng căn cứ địa kháng Nhật.

c. Sự ra đời của căn cứ địa

- Từ những năm 1941 – 1944, Trung ương Đảng đã chỉ đạo xây dựng căn cứ địa Bắc Sơn – Võ Nhai và Cao Bằng, sau đó phát triển thành hai chiến khu: Cao – Bắc – Lạng và Thái – Tuyên – Hà.

- Tháng 5/1945: 

+ Lãnh tụ Hồ Chí Minh rời Pác Bó về Tân Trào (tỉnh Tuyên Quang). 

+ Khu giải phóng Việt Bắc được thành lập, “trở thành căn cứ địa chính của cách mạng cả nước. Khu giải phóng được xem là hình ảnh thu nhỏ của nước Việt Nam mới”.

d. Cao trào kháng Nhật cứu nước và những hoạt động chuẩn bị cuối cùng cho Tổng khởi nghĩa (từ T3 – giữa T8/1945)

- Tối 9/3/1945: Nhật đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương. 

- Ngày 12/3: Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương ra chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta, phát động cao trào “Kháng Nhật cứu nước”.

+ Ở khu căn cứ địa Cao – Bắc – Lạng: Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân phối hợp với lực lượng chính trị của quần chúng giải phóng hàng loạt xã, châu, huyện.

+ Ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì: phong trào “Phá kho thóc, giải quyết nạn đói” diễn ra quyết liệt.

+ Khởi nghĩa từng phần: Tiên Du (tỉnh Bắc Ninh), Bần Yên Nhân (tỉnh Hưng Yên), Ba Tơ (tỉnh Quảng Ngãi),...

Tư liệu 4:

Video: Hội nghị lần thứ VIII Ban Chấp hành Trung ương Đảng, thành lập mặt trận Việt Minh 19/5/1941.

https://www.youtube.com/watch?v=4qI6nO5-dBA

Video: Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân ra đời.

https://www.youtube.com/watch?v=mwZ1GPkFuOM

Video: Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta.

https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=ztNHrpHl2KY

Video: 78 năm ngày thành lập Khu giải phóng Việt Bắc.

https://www.youtube.com/watch?v=_772Ubfn4xc

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về nguyên nhân thắng lợi 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác thông tin mục 4a SGK tr.39, 40  và trả lời câu hỏi: Hãy nêu nguyên nhân thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

- GV mở rộng kiến thức, yêu cầu HS cả lớp suy nghĩ và trả lời câu hỏi: Theo em, Đảng Cộng sản Đông Dương có vai trò như thế nào trong Cách mạng tháng Tám năm 1945?

- GV mở rộng, cho HS xem thêm video:

Video: Nhân tố quyết định thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám - Đảng lãnh đạo!

https://www.youtube.com/watch?v=SVCA_dJ5piI

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác tư liệu, thông tin trong mục và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 1 – 2 HS nêu nguyên nhân thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trả lời câu hỏi mở rộng:

Đảng Cộng sản Đông Dương đóng vai trò là nhân tố quyết định thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

+ Dưới sự lãnh đạo sáng suốt, kiên quyết của Đảng, đứng đầu là Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cùng sự đoàn kết hăng hái, chiến đấu ngoan cường và hi sinh to lớn của đảng viên cộng sản, chiến sĩ và đồng bào yêu nước, cách mạng tháng Tám năm 1945 giành thắng lợi.

+ Đây là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa, một Đảng 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, nắm chính quyền toàn quốc.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận: Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 là sự kết hợp của những nguyên nhân chủ quan và khách quan, trong đó nguyên nhân quan trọng, tiên quyết là sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh theo mục tiêu, ngọn cờ độc lập dân tộc gắn liền chủ nghĩa xã hội. 

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

4. Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Tám năm 1945

a. Nguyên nhân thắng lợi 

- Dân tộc ta có truyền thống yêu nước nồng nàn, kiên cường, bất khuất, đấu tranh vì độc lập, tự do.

- Đảng Cộng sản Đông Dương, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc cách mạng và giành thắng lợi hoàn toàn.

- Mặt trận Việt Minh tập hợp được mọi lực lượng của dân tộc, linh hoạt, sáng tạo trong chỉ đạo khởi nghĩa, chớp thời cơ phát động quần chúng nổi dậy giành chính quyền.

- Chiến thắng của Hồng quân Liên Xô và quân Đồng minh trong cuộc chiến tranh chống phát xít, nhất là chiến thắng quân phiệt Nhật Bản đã cổ vũ tinh thần, củng cố niềm tin và tạo thời cơ để nhân dân ta đứng lên tổng khởi nghĩa.

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu về ý nghĩa lịch sử

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác thông tin mục 4b SGK tr.40, kết hợp tư liệu GV cung cấp và trả lời câu hỏi: Hãy nêu ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

- GV cho HS xem thêm video Ý nghĩa lịch sử của cách mạng tháng Tám 1945.

https://www.youtube.com/watch?v=Hshz5rT-w6k

- GV mở rộng, liên hệ, cho HS cả lớp nghe bài hát Mười chín tháng Tám (sáng tác Xuân Oanh) và yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Em có cảm nhận gì sau khi nghe bài hát?

https://www.youtube.com/watch?v=bluInY7Sz1Y

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác tư liệu, thông tin trong mục và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

b. Ý nghĩa lịch sử

- Là sự kiện lịch sử vĩ đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam: 

+ Phá tan xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp và ách thống trị của quân phiệt Nhật Bản.

+ Chấm dứt sự tồn tại của chế độ quân chủ trên đất nước ta.

+ Mở ra một kỉ nguyên mới trong lịch sử dân tộc: kỉ nguyên đất nước độc lập, tự do dưới chế độ dân chủ cộng hoà.

- Cổ vũ tinh thần đấu tranh của các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc trên thế giới, đặc biệt là nhân dân hai nước Cam-pu-chia và Lào.