Giáo án NLS Sinh học 11 kết nối Bài 20: Sinh trưởng và phát triển ở thực vật

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu các nhóm: Truy cập một trang web mô phỏng nông nghiệp (như PhET hoặc các   trang web về Smart Farming) để quan sát sự thay đổi tốc độ sinh trưởng của cây ảo khi điều chỉnh các thanh trượt về nhiệt độ

Ánh sáng, Nước.

- GV yêu cầu HS nghiên cứu nội dung mục I.1 trong SGK trả lời các câu hỏi 1 hộp Dừng lại và suy ngẫm trang 131.

- GV yêu cầu HS nghiên cứu nội dung mục I.2, quan sát và phân tích hình 20.1 – 20.4, thảo luận nhóm đôi hoàn thành phiếu học tập.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS đọc thông tin SGK, quan sát và phân tích, thảo luận trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- Đại diện nhóm HS giơ tay phát biểu.

- Một số HS nhóm khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định 

- GV nhận xét và tổng quát lại kiến thức trọng tâm và yêu cầu HS ghi chép đầy vào vở.

I. Đặc điểm và các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển ở thực vật

- Đáp án câu 1 hộp Dừng lại và suy ngẫm trang 131:

Quá trình sinh trưởng và phát triển ở thực vật có hai đặc điểm chính gồm:

+ Chỉ diễn ra ở các vị trí, nơi có sự xuất hiện của mô phân sinh như đỉnh thân, đỉnh cành, đỉnh rễ…

+ Diễn ra trong suốt đời sống của cây do hoạt động thường xuyên của các mô phân sinh.

- Đáp án câu 2 hộp Dừng lại và suy ngẫm trang 131 (bên dưới).

• Kết luận:

- Sinh trưởng và phát triển chỉ diễn ra ở các vị trí có mô phân sinh và trong suốt đời sống của cây.

- Sinh trưởng và phát triển của thực vật chịu ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài như nước, ánh sáng, nhiệt độ, chất khoáng.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV liên kết với kiến thức mục I và II, đặt vấn đề: Ngoài các yếu tố ngoại cảnh, yếu tố nào trong cơ thể thực vật sẽ điều tiết quá trình sinh trưởng và phát triển ở thực vật vật?

- Trên cơ sở đó GV yêu cầu HS trả lời câu 1 hộp Dừng lại và suy ngẫm trang 137.

- Mục III.2, GV chia lớp thành 4 nhóm dạy học theo kỹ thuật mảnh ghép tìm hiểu thông tin về vị trí tổng hợp, hướng vận chuyển và tác dụng sinh lí:

* GĐ 1: Hình thành nhóm chuyên gia

+ Nhóm 1 & 3 tìm hiểu thông tin mục III.2a. Nhóm hormone kích thích sinh trưởng.

+ Nhóm 2 & 4 tìm hiểu thông tin mục III.2b. Nhóm hormone ức chế sinh trưởng.

* GĐ 2: Hình thành nhóm mảnh ghép

+ GV tiến hành ghép nhóm 1 với nhóm 2 và nhóm 3 với nhóm 4 để chia sẻ thông tin cho nhau và cùng thảo luận trả lời câu 2 hộp Dừng lại và suy ngẫm trang 137.

- Mục III.3 và III.4, GV yêu cầu HS vận dụng kiến thức vừa tìm hiểu, kết hợp với thông tin SGK trả lời các câu hỏi sau: 

+ Thế nào là tương quan chung, tương quan riêng giữa các hormone? Lấy ví dụ minh họa.

+ Nêu 2 – 3 ví dụ về ứng dụng của hormone trong thực tiễn.

+ Khi sử dụng hormone thực vật trong trồng trọt, cần tuân thủ những nguyên tắc gì?

- GV mở rộng kiến thức thông qua mục Khoa học và đời sống trang 140.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS đọc thông tin SGK, quan sát và phân tích, thảo luận trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- Đại diện nhóm HS giơ tay phát biểu.

- Một số HS nhóm khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét kết quả thảo luận thái độ làm việc của các HS trong nhóm.

- GV tổng quát lại kiến thức trọng tâm và yêu cầu HS ghi chép đầy vào vở.

III. Hormone thực vật

- Đáp án câu 1 hộp Dừng lại và suy ngẫm trang 137:

+ Hormone thực vật là các chất hữu cơ có hoạt tính sinh học cao, được tổng hợp với lượng nhỏ ở các cơ quan, bộ phận nhất định trong cây, tham gia điều tiết các hoạt động sống của thực vật.

+ Vai trò:

- Ở cấp độ tế bào: hormone điều tiết sự phân chia, dãn dài, trương nước… của tế bào.

- Ở cấp độ cơ thể: hormone kích thích hoặc ức chế các quá trình sinh trưởng, phát triển hoặc điều khiển các đáp ứng của thực vật với môi trường.

- Đáp án câu 2 hộp Dừng lại và suy ngẫm trang 137 (bên dưới).

- Đáp án mục III.3 và III.4:

+ Tương quan chung là tương quan giữa hormone thuộc nhóm kích thích sinh trưởng với hormone thuộc nhóm ức chế sinh trưởng.

Ví dụ: Cây lúa được 3 tháng hormone kích thích sinh trưởng giảm dần, hormone ức chế tăng dần để cây lúa làm đòng, trổ bông.

+ Tương quan riêng là tương quan giữa hai hay nhiều loại hormone khác nhau cùng một nhóm hay khác nhóm. 

Ví du: khi mùa đông lạnh giá, hormone auxin, ethylene và abscisic acid cùng tác động làm rụng lá để ngăn sự thoát hơi nước diễn ra ở lá…

+ Ví dụ về ứng dụng của hormone trong thực tiễn:

- Ethylene: kích thích ra hoa trái vụ ở xoài, dứa…

- Auxin: kích thích ra rễ của cành giâm, cành chiết… trong nhân giống vô tính.

- Gibberellin: tăng kích thước quả và tạo quả không hạt.

- Đáp án câu 3 hộp Dừng lại và suy ngẫm trang 137:

+ Để nâng cao hiệu quả tác động khi sử dụng hormone ngoại sinh, cần tuân thủ các nguyên tắc: đúng liều lượng, đúng nồng độ, đảm bảo tính đối kháng và sự phối hợp giữa các loại hormone.

• Kết luận: 

- Hormone thực vật là các chất hữu cơ có hoạt tính sinh học cao, có tác dụng điều tiết các quá trình sống trong cơ thể thực vật.

- Có 2 nhóm hormone:

+ Nhóm hormone kích thích sinh trưởng: auxin, gibberellin, cytokinin.

+ Nhóm hormone ức chế sinh trưởng: abscisic acid, ethylene.

- Quá trình sinh trưởng, phát triển được điều tiết bởi sự tác động phối hợp giữa các hormone.

- Hoạt hóa sự phân bào và kích thích sự dãn dài của tế bào.

- Tăng cường ưu thế ngọn, thúc đẩy sự hình thành rễ bên, điều chỉnh tính hướng, hạn chế sự rụng của lá, hoa…

PHIẾU HỌC TẬP

Phát triển ở thực vật có hoa

Câu 1: Cho biết quá trình phát triển của thực vật có hoa gồm những giai đoạn nào và dấu hiệu nhận biết của mỗi giai đoạn đó bằng cách hoàn thành bảng.

Câu 2: Kể tên các nhân tố chi phối quá trình phát triển của thực vật có hoa. Những nhân tố đó tác động như thế nào đến phát triển của thực vật? (lập bảng trả lời câu hỏi).

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chia lớp thành các nhóm nhỏ (3 – 4 HS) nghiên cứu nội dung mục V trong SGK trang 139 kết hợp với kiến thức thực tiễn, tìm hiểu một số ví dụ về các biện pháp kĩ thuật được sử dụng nhằm điều chỉnh tốc độ sinh trưởng, thời gian ra hoa của cây trồng được ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp.

- Đồng thời các nhóm thảo luận và trả lời các câu hỏi sau:  

+ Để hoa mai nở đúng dịp Tết thì giai đoạn cuối thu người ta sẽ đem cây vào nhà giữ ấm ở nhiệt độ 18 – 24^oC. Sau 10 – 15, cây sẽ ra nụ hoa, sau đó lại chuyển vào điều kiện nhiệt độ 8 – 15 ^oC là cây có thể nở hoa vào đúng dịp Tết. Cho biết đây là ứng dụng của hiện tượng gì? 

+ Giải thích hiện tượng bắn pháo sáng cây mía ở Cuba.

+ GV nhấn mạnh có thể ứng dụng hiểu việc ứng dụng hiểu biết về sinh trưởng trong việc xác định tuổi thọ của cây thông qua đếm vòng gỗ bằng cách đếm số vòng trên thớt gỗ, từ đó xác định đặc điểm khí hậu trong thời kỳ sinh trưởng của cây.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS đọc thông tin SGK, quan sát và phân tích, thảo luận trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- Đại diện nhóm HS giơ tay phát biểu.

- Một số HS nhóm khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét kết quả thảo luận thái độ làm việc của các HS trong nhóm.

- GV tổng quát lại kiến thức trọng tâm và yêu cầu HS ghi chép đầy vào vở.

V. Ứng dụng hiểu biết về sinh trưởng và phát triển

 HS dựa vào hiểu biết của mình tìm các ví dụ trong thực tiễn: Điều chỉnh sinh trưởng của cây gỗ: thúc đẩy tăng chiều cao cây trước khi tăng đường kính thân thông qua điều tiết chế độ chiếu sáng hoặc mật độ cây trồng nhằm tăng sản lượng gỗ; tỉa lá ở cây đào, đảo gốc ở cây quất để điều tiết thời gian ra hoa và quả; bấm ngọn, tạo tán cây cảnh…

- Đáp án câu hỏi thảo luận:

+ Hiện tượng xuân hóa.

+ Cây mía thuộc cây ngày ngắn, ra hoa vào tháng 11, khi ra hoa hàm lượng đường trong mía giảm rất nhanh, do đó ở cuba người ta bắn pháo hoa để tạo ra ngày dài, không cho mía trổ hoa. Ngoài bắn pháo hoa tốn kém, người ta có thể đốt đèn điện vào ban đêm khoảng 2 tuần cũng ngăn được mía trổ hoa.

• Kết luận: 

- Vận dụng hiểu biết về sinh trưởng, phát triển của thực vật trong thực tiễn giúp nâng cao năng suất cây trồng, đem lại hiệu quả kinh tế cao.