Giáo án NLS Mĩ thuật 7 kết nối Bài 5: Yếu tố dân tộc trong tranh của một số hoạ sĩ

CHỦ ĐỀ 3: YẾU TỐ DÂN TỘC TRONG MĨ THUẬT (4 tiết)

BÀI 5: YẾU TỐ DÂN TỘC TRONG TRANH CỦA MỘT HỌA SĨ (2 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Hiểu biết về yếu tố dân tộc và vận dụng được giá trị thẩm mĩ của nghệ thuật truyền thống vào thực hành, sáng tạo.
• Phân biệt được một số chất liệu trong tác phẩm hội họa và đồ họa.
• Khai thác được yếu tố dân tộc trong thực hành, sáng tạo sản phẩm mĩ thuật ở mức độ đơn giản. 
• Có ý thức bảo tồn, giữ gìn và phát huy yếu tố dân tộc trong sáng tạo mĩ thuật. 

2. Năng lực

• Năng lực chung: 
• Giải quyết được những nhiệm vụ học tập một cách độc lập, theo nhóm và thể hiện sự sáng tạo. 
• Góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác qua hoạt động nhóm và trao đổi công việc với giáo viên, bạn bè.
• Năng lực riêng: 
• Quan sát và hình thành kĩ năng khai thác vốn văn hóa truyền thống trong sáng tạo SPMT.
• Biết được yếu tố dân tộc được thể hiện trong tranh xoay quanh: đề tài, màu sắc, hình thức thể hiện. 
• Phân tích được yếu tố dân tộc trong TPMT/SPMT. 

- Năng lực số: 

• 1.3.TC1a: Lựa chọn được dữ liệu, thông tin và nội dung hình ảnh tranh lụa dân tộc để tổ chức, lưu trữ và truy xuất chúng một cách thường xuyên trong môi trường số phục vụ việc đối chiếu thẩm mĩ. 
• 2.1.TC1a: Thực hiện được các tương tác số rõ ràng, thường xuyên qua không gian học tập trực tuyến để thảo luận nghệ thuật và nhận diện yếu tố dân tộc trong hội họa.

• 3.1.TC1b: Chỉ ra được cách chỉnh sửa, thay đổi định dạng, kích thước hoặc thêm các yếu tố chất cảm lụa/màu trung tính vào nội dung mĩ thuật số sẵn có trên phần mềm đồ họa chuyên ngành (ibis Paint X / Canva). 
• 5.4.TC1b: Giải thích được cách thức tự quản lý không gian học tập số cá nhân, điều chỉnh độ sáng màn hình thích hợp và lưu trữ tệp mĩ thuật khoa học để học tập hiệu quả lâu dài. 
• 6.2.TC1a: Sử dụng được các công cụ AI trong công việc và học tập hằng ngày.

3. Phẩm chất

• Nhận biết được yếu tố dân tộc qua tranh vẽ.
• Có ý thức tìm hiểu và yêu thích giá trị văn hóa của dân tộc qua TPMT, SPMT. 

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• KHBD, SGK, SGV Mĩ thuật 7.
• Một số hình ảnh, video clip giới thiệu một số tranh của họa sĩ để trình chiếu trên PPT cho HS quan sát. 
• Hình ảnh TPMT của một số họa sĩ trong nước có yếu tố dân tộc nổi bật để minh họa, phân tích trực quan với HS.
• Một số video clip giới thiệu các bước thực hiện SPMT có yếu tố dân tộc theo các cách thức khác nhau: in, nặn, vẽ. 
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
• Máy tính kết nối Internet, màn hình tương tác thông minh/máy chiếu, bài giảng điện tử (PowerPoint/Canva), nền tảng trắc nghiệm (Quizizz/ Azota/ Kahoot), phần mềm Padlet, hệ thống Google Classroom, ứng dụng đồ họa chuyên ngành ibis Paint X, Canva phục vụ học sinh phác thảo nét kĩ thuật số.

2. Đối với học sinh

• SGK. 
• Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập (nếu cần) theo yêu cầu của GV.
• Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Quan sát

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS biết đến một số TPMT của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh, Nguyễn Gia Trí, Vũ Giáng Hương,… ; biết được yếu tố dân tộc trên tranh vẽ (TPMT). 

b. Nội dung: HS tìm hiểu về yếu tố dân tộc quan một số TPMT của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh, Nguyễn Gia Trí, Vũ Giáng Hương,… 

c. Sản phẩm học tập: Kiến thức cơ bản, đơn giản của HS về yếu tố dân tộc trong TPMT của một số họa sĩ và tranh chất liệu khác nhau. 

d. Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS	DỰ KIẾN SẢN PHẨM	NLS
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV chia HS thành 3 nhóm, yêu cầu các nhóm thảo luận, trao đổi và thực hiện nhiệm vụ sau: + Nhóm 1: Quan sát Tranh 1 – Sau giờ trực chiến SGK tr.21 và một số TPMT khác của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh, phân tích yếu tố dân tộc được thể hiện trong TPMT.      + Nhóm 2: Quan sát Tranh 2 – Thiếu nữ trong vườn SGK tr.22 và một số TPMT khác của họa sĩ Nguyễn Gia Trí, phân tích yếu tố dân tộc được thể hiện trong TPMT.     + Nhóm 3: Quan sát Tranh 3 – Mẹ con SGK tr.22 và một số TPMT khác của họa sĩ Vũ Giáng Hương, phân tích yếu tố dân tộc được thể hiện trong TPMT.              - GV hướng dẫn HS: Các nhóm trình bày yếu tố dân tộc theo một số gợi ý: + Tên tác phẩm, họa sĩ. + Hòa sắc thể hiện trong tác phẩm. + Tạo hình trên tác phẩm.  - GV cho HS quan sát thêm một TPMT có sử dụng yếu tố dân tộc:          Vườn trẻ, tranh lụa Lên đồng, tranh lụa Lớp mẫu giáo, tranh lụa - GV hướng dẫn nhóm HS sử dụng máy tính bảng để lựa chọn hình ảnh chất lượng cao từ thư mục ổ đĩa số lớp học, sắp xếp tư liệu ảnh có cấu trúc rõ ràng phục vụ việc đối chiếu thẩm mĩ nhóm. Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS thảo luận nhóm, vận dụng kĩ năng tra cứu lọc thông tin số, tổ chức lưu trữ tệp tư liệu tranh lụa để tìm câu trả lời.  - HS quan sát Hình 1,2,3 SGK tr.21, 22, hình ảnh minh họa của GV, thảo luận theo nhóm và tìm hiểu về yếu tố dân tộc quan một số TPMT của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh, Nguyễn Gia Trí, Vũ Giáng Hương,…  - GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.  Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện các nhóm trả lời câu hỏi về về yếu tố dân tộc trong TPMT của một số họa sĩ và tranh chất liệu khác nhau.  - GV mời đại diện nhóm khác nhận xét, bổ sung.  Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới.	1. Quan sát - Yếu tố dân tộc được thể hiện qua tác phẩm Sau giờ trực chiến của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh: + Tập trung khai thác vẻ đẹp trong sinh hoạt ở nông thôn. + Gam màu được sử dụng trong tranh trầm ấm với các màu chủ đạo là nâu vàng, nâu đỏ, xám,… + Tạo hình theo khuynh hướng hiện thực, tạo cảm giác gần gũi thân quen với mĩ cảm của dân tộc.  - Yếu tố dân tộc được thể hiện qua tác phẩm Thiếu nữ trong vườn của họa sĩ Nguyễn Gia Trí: + Trang phục áo dài truyền thống.  + Khung cảnh thiên nhiên thân quen với đời sống thường ngày.  - Yếu tố dân tộc được thể hiện qua tác phẩm Mẹ con của họa sĩ Vũ Giáng Hương: Những chi tiết như chiếc áo, khăn, vật dụng gia đình,…đã thể hiện vẻ đẹp của cuộc sống đồng bào miền núi một cách chân thật.	1.3.TC1a: HS lựa chọn được dữ liệu, thông tin tệp hình ảnh tranh lụa dân tộc để tổ chức, lưu trữ và truy xuất chúng một cách thường xuyên trong môi trường số phục vụ học tập. 2.1.TC1a: HS tương tác kĩ thuật số rõ ràng qua không gian trực tuyến lớp học để thảo luận liên tục về đề tài, màu sắc mang đậm tính dân tộc của tác phẩm.

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

Hoạt động 2: Thể hiện

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS biết cách thể hiện một số SPMT có yếu tố dân tộc; HS thực hiện được một số SPMT thể hiện sự kết hợp đường nét, màu sắc một cách hài hòa. 

b. Nội dung: Tham khảo các bước thực hiện SPMT theo hình thức vẽ, trong đó thể hiện rõ được đường nét, màu sắc; thực hiện được SPMT theo hình thức yêu thích.  

c. Sản phẩm học tập: SPMT có sự kết hợp hài hòa giữa đường nét, màu sắc. 

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 3: Thảo luận

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố kiến thức về yếu tố dân tộc trên SPMT; Biết tự nhận xét, đánh giá về tính dân tộc trong SPMT của bạn mình, nên thiên về hướng văn hóa hay khai thác các vốn cổ trong xây dựng ý tưởng. 

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS quan sát SPMT của bạn/ nhóm và nhận xét theo câu hỏi gợi ý; HS viết một đoạn văn ngắn chia sẻ với người thân cảm nhận của mình về yếu tố dân tộc trên TPMT, SPMT. 

c. Sản phẩm học tập: Cảm nhận của bản thân về yếu tố dân tộc trong tranh vẽ (TPMT) qua hình thức trình bày và viết đoạn văn. 

d. Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm và trả lời câu hỏi: + Bạn đã thể hiện được yếu tố dân tộc trong SPMT của mình chưa? + Yếu tố dân tộc được khai thác và thể hiện như thế nào trong sản phẩm của bạn? + Viết một đoạn văn ngắn giới thiệu về yếu tố dân tộc trong mĩ thuật. - GV hướng dẫn, gợi ý HS phần viết đoạn văn giới thiệu về yếu tố dân tộc trên trên tranh vẽ (TPMT, SPMT): + Yếu tố dân tộc được thể hiện như thế nào trong sáng tạo SPMT? Việc khai thác yếu tố dân tộc giúp gì trong tạo SPMT của bản thân. + Ý kiến bản thân về việc sử dụng yếu tố dân tộc trong thực hành, sáng tạo SPMT của bản thân.      - GV cho HS quan sát thêm một số SPMT của HS thể hiện yếu tố dân tộc: Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS thảo luận theo cặp đôi theo câu hỏi hỏi gợi ý. - HS viết một đoạn văn ngắn chia sẻ với người thân cảm nhận của mình về yếu tố dân tộc trên TPMT, SPMT.  - GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).  Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện 4-5 HS trình bày cảm nhận của bản thân về yếu tố dân tộc trong tranh vẽ (TPMT) qua hình thức trình bày và viết đoạn văn. - GV mời HS khác nhận xét, bổ sung.  Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới.

3. Thảo luận - HS trình bày và chia sẻ về SPMT theo gợi ý của GV. - Ví dụ: Phân tích yếu tố dân tộc trong tranh lễ hội.     + Yếu tố lễ hội trong mĩ thuật thể hiện đậm nét tính dân tộc. Mỗi lễ hội đều có nét tiêu biểu riêng và chứa đựng trong đó nhiều giá trị văn hóa cao đẹp, đậm đà bản sắc dân tộc Việt.  + Yếu tố dân tộc trong các tác phẩm mĩ thuật về lễ hội được thể hiện thông qua trang phục lễ hội truyền thống với những gam màu tươi sáng như vàng, đỏ,... thể hiện không khí rộn ràng, náo nức.  + Ngoài ra, yếu tố dân tộc còn được thể hiện ở những chi tiết như kiến trúc nghệ thuật chùa chiền, đền đài, cây đa, giếng nước, sân đình - những hình ảnh đặc trưng của lễ hội Việt Nam.

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu những tác phẩm nghệ thuật 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Nhiệm vụ 2: Chơi trò chơi trắc nghiệm

a. Mục tiêu: HS nắm được nội dung đã học thông qua trò chơi trắc nghiệm.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS hoàn thành bài tập trắc nghiệm.

c. Sản phẩm: Kết quả bài tập trắc nghiệm của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức trò chơi trắc nghiệm nhanh trên Quizizz/ Kahoot để củng cố toàn bài.

- GV cung cấp mã QR hoặc đường Links cho HS làm.

- Bộ câu hỏi trắc nghiệm:

Câu 1: Kiệt tác hội họa lụa tiêu biểu "Chơi ô ăn quan" (1931) khắc họa đề tài sinh hoạt văn hóa dân dã nào của dân tộc Việt Nam?

A. Quy trình in khắc độc bản mica công nghiệp hàng loạt

B. Lễ hội đua thuyền rồng và thi đấu kéo co giữa giờ

C. Trò chơi dân gian mộc mạc, truyền thống của trẻ em Việt Nam

D. Hoạt động bồi đắp phù điêu khối 3D bằng giấy vệ sinh ngâm nước

Câu 2: Danh họa nào của nền mĩ thuật Việt Nam được mệnh danh là bậc thầy đặt nền móng vĩ đại cho thể loại tranh lụa rửa hiện đại mang đậm hồn cốt dân tộc?

A. Danh họa Tô Ngọc Vân

B. Họa sĩ Bùi Xuân Phái chuyên đề tài Phố cổ cổ cổ

C. Họa sĩ Trần Văn Cẩn vẽ sơn mài nông trang nông trang

D. Danh họa Nguyễn Phan Chánh

Câu 3: B…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..