- HS phân tích, đánh giá được đề tài, thông tin cơ bản của văn bản, suy luận và phân tích được vai trò của các số liệu, dẫn chứng trong việc thể hiện thông tin của văn bản.

- HS nhận biết được các yếu tố miêu tả, biểu cảm, nghị luận, tự sự trong văn bản; giải thích được mục đích lồng ghép các yếu tố đó vào văn bản.

- HS phân tích, đánh giá được quan điểm, thái độ của người viết trong văn bản.

- HS thấy được mối quan hệ giữa sự sống và cái chết trên Trái Đất.

2. Năng lực

a. Năng lực chung

- HS phát triển tư duy phản biện, năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề,….

b. Năng lực đặc thù

- Viết được văn bản thông tin ngắn.

- Biết thuyết trình về một vấn đề; nghe và nắm bắt được nội dung thuyết trình, quan điểm của người nói; biết nhận xét về nội dung và hình thức thuyết trình.

c. Năng lực số

- 1.1.NC1a: Biết sử dụng bộ lọc nâng cao để tìm kiếm số liệu thực tế về đa dạng sinh học và các đại kỷ nguyên tuyệt chủng trên Trái Đất.

- 6.1.NC1a: Sử dụng công cụ AI để tóm tắt các luồng thông tin phức tạp và trực quan hóa mối quan hệ giữa các đối tượng trong văn bản.

- 3.1.NC1a: Tạo lập nội dung số (infographic/video ngắn) để truyền thông điệp về bảo vệ sự sống.

3. Phẩm chất

- Sống có trách nhiệm, nâng cao nhận thức giữ gìn cảnh quan, bảo vệ môi trường.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Chuẩn bị của giáo viên

KHBD
Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi
Tranh ảnh về nhà văn hình ảnh
Bảng phân công nhiệm vụ cho HS hoạt động trên lớp
Bảng giao nhiệm vụ học tập cho HS ở nhà
Máy tính, máy chiếu.
Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
Công cụ AI hỗ trợ: ChatGPT, Copilot.

2. Chuẩn bị của HS:

SGK, SBT Ngữ Văn 10, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn bài học, vở ghi.
Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập của mình từ đó HS khắc sâu kiến thức nội dung bài học Sự sống và cái chết

b. Nội dung: GV cho HS xem một đoạn video miêu tả về sự sống trên trái đất (phim thế giới động vật) và đặt câu hỏi gợi mở vấn đề.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS và đáp án về tìm hiểu sự sống và cái chết

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV cho HS xem một đoạn video miêu tả về sự sống trên trái đất (phim thế giới động vật) và đặt câu hỏi gợi mở vấn đề.

- GV đặt câu hỏi gợi mở: Theo bạn, liệu cái chết có cần thiết hay không? Trái đất sẽ thế nào nếu thiếu vắng sự sống? Em có thể giới thiệu cho cả lớp biết về những cuốn sách, những bộ phim nói về hành trình sự sống và cái chết không?

- GV mở đọan video câu chuyện về loài chim tu hú.

- GV tiếp tục chiếu cho HS xem video AI được thiết kế riêng cho bài học và yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS chơi trò chơi, nhìn vào hình ảnh, dự báo hành động của loài chim chích.

- HS xem video và trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời một số HS trả lời từng hình ảnh.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá.

- GV dẫn dắt vào bài: Sự sống và cái chết là 1 vòng tuần hoàn Bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu về vòng tuần hoàn đó qua văn bản Sự sống và cái chết.

[2.1.NC1a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số)].

2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Đọc văn bản

a. Mục tiêu: Nắm được những thông tin về thể loại, đặc điểm về văn bản thông tin

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến thông tin về sự sống và cái chết

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến văn bản Sự sống và cái chết.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

Hoạt động 2: Khám phá văn bản

a. Mục tiêu: Nhận biết và phân tích được văn bản Sự sống và cái chết.

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến văn bản.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến văn bản.

d. Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NLS

Nhiệm vụ 1: Đọc, lí giải nhan đề văn bản, cách tiếp cận vấn đề của tác giả

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS suy nghĩ và trả lời câu hỏi:

+ Văn bản Sự sống và cái chết viết về đề tài gì? Từ việc liên hệ với những văn bản khác cùng đề cập đề tài mà em đọc hãy cho biết cách tiếp cận đề tài riêng của tác giả.

+ Tóm tắt thông tin chính trong văn bản và chỉ ra cách sắp xếp, tổ chức thông tin đó

+ Dựa vào nội dung văn bản, vẽ sơ đồ mô tả quá trình phát triển sự sống trên trái đất

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc theo nhóm, đọc lại văn bản theo yêu cầu, suy nghĩ để hoàn thành nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS trình bày trước lớp, yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- Tuyên dương các nhóm đã hoàn thành bài tập.

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu nội dung và đặc sắc nghệ thuật của văn bản

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thảo luận theo cặp đôi, đọc văn bản và trả lời câu hỏi:

+ Dựa vào nội dung văn bản, vẽ sơ đồ mô tả quá trình phát triển của sự sống trên trái đất?

+ Văn bản đã đưa lại cho em hiểu biết gì về mối quan hệ giữa đấu tranh sinh tồn và tiến hóa, giữa sự sống và cái chết?

+ Ngoài việc biết thêm các thông tin khoa học về Trái đất, bạn còn nhận được những thông điệp gì từ văn bản Sự sống và cái chết? Trình bày suy nghĩ của bạn về thông điệp đó.

- GV hướng dẫn HS nhập câu lệnh vào AI: "Giải thích mối quan hệ biện chứng giữa sự sống và cái chết trong quy luật tự nhiên của Trái Đất" để đối chiếu với cách đặt vấn đề của tác giả.

- GV yêu cầu HS sử dụng bộ lọc "tin tức chính thống" để kiểm chứng số liệu về dịch bệnh Covid-19 được nhắc đến ở cuối văn bản so với thực tế hiện tại.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS trả lời, yêu cầu cả lớp nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức à Ghi lên bảng.

Nhiệm vụ 3: Tổng kết

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS tổng kết nội dung và ý nghĩa của văn bản.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời một số HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức àViết lên bảng.

II. Đọc hiểu văn bản

1. Nhan đề tác phẩm

- Sự sống và cái chết: Sự phát triển phức tạp và đa dạng của trái đất

=> tiếp cận đề tài trên phương diện khoa học, chính xác, khách quan dựa trên những kiến thức hiểu biết sâu sắc của tác giả về đề tài.

- Sơ đồ tư duy về sự sống trên Trái Đất theo 2 yếu tố:

+ Lịch sử phát triển: các dấu mốc thời gian

+ Diện mạo của sự sống được thể hiện qua sự phong phú của các loài.

2. Mối quan hệ giữa sự sống và cái chết

* “Chuyến du hành ngược thời gian”:

- Quay lại lịch sử trái đất 3 tỉ năm: trái đất chỉ tồn tại các vi khuẩn và vi khuẩn cổ sinh.

- Ngược lại 500 triệu năm: ngoài 2 dạng vi khuẩn còn có vô số tảo biển, rêu nấm…

- 140 triệu năm về trước: toàn bộ thế giới nhỏ bé đã đầy đủ để chào đón

=> Sự sống của trái đất phát triển, tiến hóa theo thời gian: từ đơn giản đến phức tạp, dần dần trở nên phong phú muôn màu sắc

- Cách sử dụng ngôn từ giàu hình ảnh: đáng kinh ngạc, đón tiếp, chiêm ngưỡng

=> Niềm hứng thú, sự ngưỡng mộ của tác giả trước lịch sử tiến hóa của các sinh vật trên trái đất

* Mối quan hệ giữa đấu tranh sinh tồn, tiến hóa, sự sống và cái chết:

- Mỗi sinh vật trên trái đất đều có vai trò, chỗ đứng của riêng mình

- Sự sống trên Trái Đất luôn tồn tại, vận hành liên tục: có sinh ra và mất đi

- Cái chết cho phép sự sống tiến lên, là một phần không thể tách rời của sự sống, cái chết đe dọa sự sống sẽ giúp cho sự sống tạo ra một sức đề kháng mãnh liệt, tiến hóa và thích nghi

=> Khẳng định mối quan hệ sâu sắc, bền chặt giữa “sự sống” và “cái chết” trên trái đất: đó là mối quan hệ cùng tồn tại, cùng phát triển không loại trừ nhau, cái này là 1 phần của cái kia hỗ trợ lẫn nhau, phụ thuộc vào nhau.

- Thông điệp từ văn bản: các từ ngữ như "đáng kinh ngạc", "đón tiếp", "chiêm ngưỡng",... và thủ pháp nhân hoá, hình tượng hoá cho thấy niềm hứng thú và sự ngưỡng mộ của tác già trước lịch sử tiến hoá cùa các sinh vật trên Trái Đất, cách sử dụng ngôn ngữ và ngữ điệu mang tính khẳng định cho thấy niềm tin vào mỗi quan hệ giữa sự sống và cái chết, niềm tin vào tương lai của tác giả,...

III. Tổng kết

1. Nội dung

- Văn bản đã nêu lên sự phát triển phức tạp và đa dạng của trái đất. Khẳng định mối quan hệ sâu sắc, bền chặt giữa “sự sống” và “cái chết” trên trái đất: đó là mối quan hệ cùng tồn tại, cùng phát triển không loại trừ nhau, cái này là 1 phần của cái kia hỗ trợ lẫn nhau, phụ thuộc vào nhau.

2. Nghệ thuật

- Văn bản không chỉ cung cấp thông tin cho người đọc mà còn nêu quan điểm, thái độ của người viết:

+ Các yếu tố miêu tả, biểu cảm, nghị luận…sử dụng một cách linh hoạt

+ Dẫn chứng, lập luận chính xác, chặt chẽ, sắc bén góp phần tăng tính hấp dẫn của văn bản

+ Ngôn ngữ giàu hình ảnh, mang sắc thái biểu cảm cao.

6.1.NC1a: HS sử dụng công cụ AI để tóm tắt các luồng thông tin phức tạp và trực quan hóa mối quan hệ giữa các đối tượng trong văn bản.

1.1.NC1a: HS Biết sử dụng bộ lọc nâng cao để tìm kiếm số liệu thực tế về dữ liệu được nhắc đến trong bài.

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức về văn bản đã học.

b. Nội dung: HS quan sát, đọc SGK, tìm hiểu văn bản, trả lời câu hỏi vào phiếu học tập

c. Sản phẩm học tập: câu trả lời của HS

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để phân tích được đặc điểm văn bản nghị luận

b. Nội dung: HS quan sát, đọc SGK, tìm hiểu văn bản, trả lời câu hỏi vào phiếu học tập

c. Sản phẩm học tập: Thiết kế sản phẩm tranh tuyên truyền.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập

- Giáo viên giao nhiệm vụ:

+ Sau khi đọc hiểu văn bản Sự sống và cái chết, các em hãy làm việc nhóm 6 người tại nhà với nội dung “Ngưng làm tổn thương mẹ thiên nhiên”. GV cho HS hoàn thành tại nhà.

+ Hãy sử dụng Canva thiết kế một Poster số hoặc Infographic về chủ đề bảo vệ môi trường, tích hợp mã QR dẫn đến các bài báo khoa học về đa dạng sinh học.

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh suy ngẫm và thực hiện tại nhà.

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

Học sinh trình bày phần bài làm của mình thông qua group lớp

Bước 4. Kết luận, nhận định

GV nhận xét chất lượng sản phẩm và yêu cầu HS nhận xét chéo từng nhóm.

[3.1.NC1a: HS tạo lập nội dung số (infographic/video ngắn) để truyền thông điệp về bảo vệ sự sống.]

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- GV dặn dò HS:

+ Ôn tập nội dung bài học về văn bản Sự sống và cái chết.

+ Soạn bài: Nghệ thuật truyền thống của người Việt